دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

سبک زندگی سالم پس از پیوند اعضا
تغییر اندازه و نوع قلم متن

 

تغذیه و پیوند

تغذیه نقش مهمی در آماده‌سازی شما برای پیوند ایفا می‌کند. نکتة مهم شناسایی نیازهای تغذیه‌ای بدن و دریافت رژیم غذایی مناسب و متناسب با شرایط بیماری زمینه‌ای شما است. معمولاً قبل از پیوند رژیم غذایی کم‌نمک، کم‌کربوهیدرات (کم‌قند) و کم‌پروتیین به شما توصیه می‌شود. قدم اول در برخورداری از یک رژیم غذایی مناسب شناخت دسته‌های مختلف مواد غذایی است. بدن شما به مواد غذایی نیاز دارد که تولید انرژی کرده و سبب رشد و ترمیم بافت‌ها شوند. غذایی که می‌خورید تحت تأثیر آنزیم‌های مختلف در معده هضم شده و در روده جذب می‌گردد. مواد غذايي به داخل خون جذب شده و به سمت كبد حمل مي‌شوند. كبد مواد غذايي را ذخيره كرده و يا تغييراتي در آنها ايجاد مي‌كند، تا بدن شما در مواقع ضروري بتواند از آن استفاده كند. مواد غذایی به سه دستة اصلی تقسیم می‌شوند‌: كربوهيدرات‌ها، چربي‌ها و پروتئين‌ها.

1. کربوهیدرات‌ها
بدن ما برای انجام اعمال و وظایف خود به انرژی نیاز دارد. کربوهیدرات‌ها منبع اصلی تهیه و تدارک انرژی برای بدن هستند. كبد كربوهيدرات‌ها را به نوعي قند به نام گلوكز تجزيه مي‌كند، گلوكز در چرخة تولید انرژي استفاده مي‌شود. البته قابل ذكر است تمامی گلوکز دریافتی به سرعت براي توليد انرژي استفاده نمي‌شود، بلکه مقداری از آن در كبد و عضلات ذخيره شده كه گليکوژن نام دارد. وقتي شما نياز به انرژي داريد براي مثال زماني كه مي‌خواهيد فاصله‌اي را بدويد گليکوژن به سرعت تبديل به گلوكز می‌شود تا بتواند انرژي مورد نياز را تأمين كند.

2. چربی‌ها
بعد از گلوكز، چربي منبع انرژي بدن است. چربی‌ها در گوشت، زردۀ تخم‌ مرغ، فرآورده‌های لبنی، و روغن‌ها به‌طور طبیعی یافت می‌شوند. چربي‌ها منبعی براي ذخيره انرژي طولاني مدت هستند.

3. پروتئین‌ها
پروتئین‌ها مولکول‌های بزرگی هستند که از آمینواسیدها تشکیل شده‌اند. این آمینواسیدها ساختار بدن ما را تشکیل داده و سلول‌ها، بافت‌ها و ماهیچه‌ها را تنظیم می‌کنند. پروتئین در هورمون‌ها، آنزیم‌ها، و پادتن‌ها نیز یافت می‌شود و بدن ما را در حالت تعادل نگه می‌دارند. پروتئين‌ها در مود غذايي مانند گوشت، ماهي، تخم‌مرغ، غلات و خشكبار‌ يافت مي‌شوند.


ویتامین‌ها و مواد معدنی
ویتامین‌ها مواد ارگانیکی هستند که برای زندگی حیاتی بوده و باید به مقادیر اندک در رژیم غذایی موجود باشند. ویتامین‌ها سبب تنظیم واکنش‌های شیمیایی بدن، رشد و ترمیم و حفاظت از سلول‌های بدن شده و در بسیاری از فرایندهای بدن نقش دارند. مواد معدنی، مواد غیر ارگانیک هستند که به کمک ویتامین‌ها، آنزیم‌ها و هورمون‌ها عملکرد صحیح بدن را موجب می‌گردند.

شیر و لبنیات
این گروه برای استحکام استخوان‌ها و دندان‌ها و رشد و سلامت پوست لازم است. اگرچه كره و خامه از شير تشكيل شده‌اند ولی طی مراحل ساخت مقادیر اصلی از ذخیرة کلسیم را از دست داده‌اند. شما بايد غذاهايي را در اين گروه انتخاب كنيد كه كم‌چرب يا بدون چربي باشند، مثل: ماست كم‌چرب و شير كم‌چرب. اين مواد حاوی پروتئين زيادی هستند و منابع خوبي براي كلسیم محسوب می‌شوند.

فواید کلسیم
کلسیم برای ساخته شدن استخوان‌ها و دندان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و همچنین برای حفظ تودة استخوانی لازم است. بیشتر کلسیم در استخوان‌ها و دندان‌ها جایگیر شده و تنها 1% آن در بقیة بدن وجود دارد، اما همین 1 درصد اعمال زیادی انجام می‌دهد، مثلاً انقباض همة ماهیچه‌های ما بسته به وجود کلسیم است. با بالا رفتن سن، تودة استخوانی به تدریج مواد معدنی‌اش را از دست می‌دهد و به دنبال آن عوارضی از قبیل شکستگی انتهای استخوان ران، روی هم جمع شدن ستون فقرات و ... روی می‌دهد.
بسياري از داروها ممكن است باعث كاهش تراكم استخوان شوند، تیم پيوند براي كاهش ريسك شكستگي استخوان و افزايش قوام استخوان به شما توصيه مي‌كند از غذاهای حاوی کلسیم استفاده كنيد. معمولاً پزشک پیوند جهت بررسی سلامت استخوان‌ها ، انجام آزمایش تراکم استخوان را توصیه می‌کند.

میوه‌ها وسبزیجات
میوه‌ها و سبزیجات داراي فیبر زياد، ويتامين‌ و مواد معدني بوده و به بدن در مقابله با بيماري‌هاي قلبي و انواع سرطان‌ها كمك مي‌كنند. شما می‌توانید سبزیجات را به صورت خام و یا پخته مصرف کنید. پزشک متخصص تغذیه به شما کمک می‌کند تا بهترین مواد غذایی را متناسب با شرایط بیماری خود انتخاب کنید. در صورتی که از سبزیجات کنسرو شده استفاده می‌کنید، برچسب آنها را به دقت مطالعه کرده و کنسروهایی را انتخاب کنید که بدون نمک و مواد افزودنی باشند. از آب‌میوه‌های طبیعی به جای آب‌میوه‌های صنعتی استفاده کنید.

پتاسیم
اكثر بيمارانی كه تحت پيوند قرار گرفته‌اند سطح پتاسيم بالايي دارند. پتاسيم يك مادة معدني است و در اكثر غذاهايي كه شما ميل مي‌كنيد يافت مي‌شود. بدن شما براي كمك به انقباض عضلات و حفظ سلامت سیستم عصبي و گوارشي نيازمند پتاسیم است. كليه‌ها پتاسيم بدن را تنظيم مي‌كنند. اگر كليه‌ها عملكرد خوبي نداشته باشند ممكن است شما سطح پتاسيم بالايي در خون داشته باشيد. بسياري از داروهاي مصرفی پس از پيوند ممكن است بر عملكرد كليه‌ها اثر بگذارند. اگر سطح پتاسيم شما بالا باشد، پزشك به شما توصيه مي‌كند رژيم كم‌پتاسيم داشته باشيد. برخی از غذاهاي حاوي پتاسيم شامل کلم بروكلي، قارچ، اسفناج، انواع سبزي، سيب‌ زميني، لوبيا خشك، نخود فرنگي، گوجه فرنگي، ميوه‌هاي خشك، موز، آب پرتغال، ملون، زردآلو، انجير و كيوي هستند.
برخی از داروهایی که برای کاهش خطر رد پیوند تجویز می‌شوند با گریپ فروت تداخل دارند. گريپ فروت، بر سطح خوني بسياري از داروهاي پیوند تأثیر می‌گذارد. در نتيجه به بيماراني كه سيكلوسپورين و تاكروليموس مصرف مي‌كنند توصيه مي‌شود از مصرف انواع گريپ فروت اجتناب نمايند.

روغن‌ها
روغن‌ها چربی‌هایی هستند که در دمای اتاق به صورت مایع وجود دارند. مانند روغن‌های مایع که برای آشپزی استفاده می‌کنید. اين روغن‌ها از انواعي از ماهي، غلات و گياهان به وجود می‌آیند مانند روغن غلات و روغن زیتون. روغن مایع به دلیل اینکه حاوی اسیدهای چرب غیر اشباع فراوان و فاقد کلسترول است، به روغن‌های جامد مانند کره و روغن نباتی ارجحیت دارد.
انواع چربی‌ها
چربی های اشباع شده: از این چربی تا حد ممکن در غذاهای خود کمتر استفاده کنید. چربی‌های اشباع در غذاهایی که از منبع حیوانی تهیه می‌شوند، وجود دارد برای مثال در شیر، کره، پنیر، بستنی، گوشت و تخم مرغ. روغن نارگیل نیز حاوی مقادیر زیادی چربی اشباع است. هنگام انتخاب غذاهایی که حاوی چربی‌های اشباع هستند از انواع کم‌چرب و بدون چربی آنها مصرف کنید. برای مثال شیر بدون چربی، پنیر کم‌چرب، ماست کم‌چرب. مصرف چربی‌های اشباع موجب افزایش کلسترول می‌شود. با کاهش مصرف این چربی‌ها می‌توانید کلسترول خونتان را کاهش دهید و در نتیجه خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را درخود پایین آورید.

چربی‌های اشباع نشده: چربی‌های اشباع نشده دو نوع هستند:

1. چربی غیر اشباع مونو: این نوع چربي در دماي اتاق به صورت مايع است، و در صورت يخ زدن جامد مي‌شود. از این چربی به جای چربی‌های اشباع در رژیم غذایی خود استفاده کنید. منابع این نوع چربی شامل روغن‌های گیاهی (کانولا، روغن زیتون، روغن بادام زمینی، روغن آفتاب‌گردان و کنجد)، روغن مغزها، روغن دانه‌ها، آووکادو و کره بادام زمینی است. این چربی‌ها میزان کلسترول LDL یا کلسترول بد را در بدن کاهش می‌دهند. با استفاده از این منابع غذایی می‌توانید میزان خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را در خود کاهش دهید.
2. چربی غیر اشباع پُلی : این نوع چربي به صورت مايع در روغن سبزيجات و بسياري از غلات، روغن‌ دانه‌ها و برخي از ماهي‌ها يافت مي‌شود. روغن‌های گیاهی نظیر روغن سویا و روغن ذرت حاوی چربی‌های غیر اشباع پلی هستند و غذاهایی نظیر گردو، دانة آفتابگردان، تخم بذر کتان و ماهی‌های چرب نظیر سالمون، قزل‌آلای دریاچه‌ای، ماهی تُن با گوشت سفید (تازه یا کنسرو شده) منابع خوبی از این چربی‌ها هستند. چربی‌های غیر اشباع پلی مانند چربی‌های غیر اشباع مونو دارای تأثیرات مفیدی بر سلامت قلب هستند. علاوه بر این برخی از چربی‌های غیر اشباع پلی به نام چربی‌های اُمگا – 3 و امگا 6 چربی‌های ضروری هستند که بدن ما قادر به ساخت آنها نیست و باید از منابع غذایی آنها را دریافت کنیم. این چربی‌ها برای سلامت کلی بدن و مغز بسیار مهم هستند.

چربی ترانس چیست؟
چربی ترانس که اسید چرب ترانس نیز نامیده می‌شود، در عروق رسوب کرده و سبب گرفتگی آنها می‌شود. چربی ترانس سبب افزایش کلسترول بد (LDL) و کاهش کلسترل خوب (HDL) شده و خطر بروز بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهد. برخی گوشت‌ها و محصولات لبنی حاوی مقدار کمی چربی ترانس به صورت طبیعی هستند. اما بیشتر چربی‌های ترانس طی فرآیندهای صنعتی با اضافه کردن هیدروژن به روغن به وجود می‌آیند، که باعث جامد شدن روغن در دمای اتاق می‌شود. این روغن‌های هیدروژنه شده دیرتر از سایر روغن‌ها فاسد می‌شوند، بنابراین غذاهایی که با این روغن‌ها درست می‌شوند نیز دیرتر فاسد می‌شوند. برخی از رستوران‌ها از این روغن در سرخ‌کن‌های خود استفاده می‌کنند، زیرا می‌توانند از آن برای سرخ‌کردن‌های مکرر و طولانی مدت استفاده کنند.
فرم فرآوری شدة چربی ترانس که به روغن هیدروژنه معروف است، در بسیاری از مواد غذایی یافت می‌شود که در زیر به آنها اشاره می‌کنیم:
• محصولات پخته شده: انواع کیک‌ها و شیرینی‌های آماده، حاوی روغن تُرد کننده هستند که از روغن هیدروژنه گرفته می‌شود. خامه‌های تزیینی کیک‌ها نیز حاوی چربی ترانس است.
• اسنک‌ها: چیپس‌های سیب زمینی و ذرت حاوی چربی ترانس هستند، در حالی که ذرت بو داده، اسنک سالم‌تری نسبت به آنها محسوب می‌شود.
• غذاهای سرخ شده: غذاهایی که در روغن زیاد سرخ می‌شوند، مانند سیب زمینی سرخ کرده، دونات و مرغ سوخاری حاوی چربی ترانس بالایی هستند.
• خمیر فریز شده: محصولاتی مثل بیسکوییت‌های بسته‌بندی، کیک‌های بسته بندی و پیتزاهای آمادة فریز شده حاوی چربی ترانس هستند.
• خامه و مارگارین: خامه و قهوه‌های آماده بدون شیر و مارگارین حاوی مقداری روغن هیدروژنه هستند.
زمانی که هنگام خرید برچسب اطلاعات مواد غذایی را بررسی می‌کنید، علاوه بر چربی ترانس، میزان روغن هیدروژنة آن را نیز بررسی کنید، زیرا این همان چربی ترانس مخفی است که مصرف کنندگان از آن اطلاع ندارند.
کلسترول
كلسترول يك چربي است كه توسط كبد توليد مي‌گردد. بدن برای عملکرد عادی و مناسب به میزان مناسبی کلسترول نیاز دارد. كلسترول به اجراي عملكردهاي ضروري بدن مثل توليد ويتامين D و بسياري از هورمون‌ها و ساختن سلول‌هاي جديد كمك مي‌كند. زمانی که میزان زیادی کلسترول در خون شما موجود باشد، ممکن است این کلسترول‌ها رسوب کرده باعث تنگ شدن رگ‌های شما و در نتیجه کاهش خون‌رسانی به قلب ‌شود. در گذر زمان این باریک شدن رگ‌ها باعث تصلب شریان و در نتیجه ابتلاء به بیماری‌های قلبی می‌شود. کلسترول در مواد غذایی مانند لبنیات، تخم مرغ و گوشت یافت می‌شود.
کلسترولی که درون خون شما حرکت می‌کند، به پروتئین‌ها می‌چسبد و تشکیل بسته‌ای به نام لیپوپروتئین می‌دهد. لیپوپروتئین‌ها به چند دسته تقسیم می‌شوند:
• لیپوپروتئین کم‌چگالی (LDL) : این نوع کلسترول به راحتی به جدار داخلی دیوارة رگ‌ها می‌چسبد و باعث باریک شدن و در نهایت انسداد مجرای داخلی رگ‌ها می‌گردد. از این رو به کلسترول بد معروف است. افزایش LDL خون باعث افزایش خطر بیماری قلبی عروقی می‌شود. علاوه بر رژیم غذایی عوامل دیگری نیز مانند وزن، ورزش، سن، جنس، وراثت و بسياري از داروها بر سطح این کلسترول تأثیر می‌گذارند.
• لیپوپروتیئن با چگالی بالا (HDL): باعث می‌شود تا کلسترول از جدار داخلی شریان‌ها جدا شود و به همین دلیل به آن کلسترول خوب هم گفته می‌شود. سطح این نوع چربی، با بروز بیماری‌های قلبی عروقی رابطة معکوس دارد و با افزایش آن در خون، خطر بروز این بیماری‌ها کاهش می‌یابد.
برخی از داروهایی که برای پیشگیری از رد پیوند تجویز می‌شوند سبب افزایش میزان کلسترول خون می‌شوند. به همین دلیل میزان کلسترول خون شما توسط تیم پیوند کنترل شده و روش‌های پیشگیری از افزایش کلسترول به شما آموزش داده می‌شود.

کنترل سطح کلسترول
برای پیشگیری از افزایش سطح کلسترول نکات ذیل را به یاد داشته باشید:
• به جای سرخ کردن مواد غذایی از روش‌هایی مانند کباب کردن و یا بخارپز کردن استفاده کنید.
• در صورت تمایل به سرخ کردن مواد غذایی آنها را با مقدار کم روغن و در زمان کوتاه فقط تفت دهید.
• چربی اضافه غذا را قبل از مصرف بردارید و یا غذا را داخل یخچال قرار دهید تا چربی آن سفت شود و قبل از مصرف چربی را از روی غذا جدا کنید.
• از گوشت بدون چربی استفاده کنید و پوست مرغ را که حاوی چربی بسیار زیادی است قبل از پخت جدا کنید.
• در هنگام طبخ غذا روغن را به صورت مستقیم از داخل قوطی به درون ظرف نریزید، بلکه از قاشق استفاده کنید تا میزان روغن مصرفی کاهش یابد.
• برای پیشگیری از افزایش کلسترول خون، به جای روغن حیوانی و چربی‌های جامد و نیمه جامد، از روغن‌های مایع مانند زیتون، ذرت، کنجد، آفتابگردان و سویا استفاده کنید.
• روغن‌های خوراکی مایع که اسید چرب ترانس کمتر از 5 درصد دارند برای پخت غذا و سالاد مناسب هستند.
• در صورت نیاز به مصرف روغن جامد، از نوع کم‌ترانس که روی برچسب آن نوشته شده است استفاده کنید.
• روغن مخصوص سرخ كردن برای مصارف دیگری نظیر پخت و پز، سالاد و روی برنج نباید استفاده گردد.
• به جای سُس چرب از آب‌لیمو یا سبزیجات معطر استفاده کنید.
• از شیر، ماست و پنیر کم‌چرب استفاده کنید.
• مصرف میوه‌ها و سبزیجات را افزایش دهید.
• تلاش کنید شاخص تودة بدنی خود را کمتر از 20 حفظ کنید.
• فعالیت بدنی و ورزش منظم سطح کلسترول HDL را افزایش داده و سطح کلسترول LDL را کاهش می‌دهد. میزان ورزش توصیه شده روزانه حداقل 30 دقیقه است.

شاخص توده بدنی
سنجشی آماری برای مقایسه وزن و قد یک فرد است. در واقع این سنجش میزان چاقی را اندازه‌گیری نمی‌کند بلکه ابزاری مناسب است تا سلامت وزن فرد با توجه به قد وی تخمین زده شود. این شاخص ريسك گسترش بيماري‌هاي مرتبط با وزن را پيش‌بيني كند.
میزان شاخص تودة بدنی و وضعیت سلامت وزن در جدول ذیل مشخص شده است.
15 کم وزنی بسیار شدید
16-15 کم وزنی شدید
18.5-16 کمبود وزن
25-18.5 نرمال(محدوده سلامتی)
30-25 اضافه وزن
35-30 چاقی درجه 1
40-35 چاقی درجه 2
بیشتر از 40 چاقی درجه 3: چاقی مفرط و مرگبار
پس از پیوند حفظ شاخص تودة بدنی کمتر از 20 برای حفظ سلامت شما ضروری است. در صورتی که شاخص تودة بدنی شما بیش از 30 باشد با کاهش 10 درصد از وزن خود می‌توانید سلامت خود را حفظ کنید. تغيير تدريجي سبك زندگي مي‌تواند در كاهش وزن مؤثر باشد، بيشتر بر اين موضوع تمركز كنيد كه چه غذاهايي را بايد بخوريد تا اينكه از خوردن چه غذاهايي اجتناب كنيد. حفظ يك وزن مناسب بسيار مهم است. تعادل وزن به ميزان كالري و انرژي كه شما طي روز دريافت مي‌كنيد باز مي‌گردد. افزايش ميزان شاخص تودة بدنی خطر ديابت و بيماري‌ها‌ي قلبي را افزايش مي‌دهد كه در بيماران پيوندي بسيار شايع است. تحرك داشته باشيد و BMI بدنتان را كاهش دهيد، در اين صورت مشکلات سلامتی شما کمتر بوده و حس بهتري نيز خواهيد داشت.

نکات زیر را در کاهش مؤثر وزن به یاد داشته باشید:
• ميزان ورزش و تحرك شما باید بیش از میزان کالری دریافتی روزانه باشد.
• میزان کالری مواد غذایی را که در رژیم غذایی روزانه شما جای دارند کنترل کنید.
• برای محاسبة میزان کالری مواد غذایی با متخصص تغذیه مشورت کنید تا رژیم غذایی مناسب با شرایط فعلی شما تنظیم گردد.
• برای کنترل کالری مواد غذایی از بشقاب‌های کوچک و به جای قاشق از پیمانه‌های اندازه‌گیری استفاده کنید.
• در صورتی که در رستوران غذا می‌خورید به جای غذای اصلی پیش‌غذا سفارش دهید.
• غذاهای پُرکالری را نصف کرده و نیمی از آن را برای وعدة غذایی بعدی در نظر بگیرید.
• برای کنترل میزان شاخص تودة بدنی کمتر از 20، کمتر بخورید و بیشتر فعالیت کنید.

مایعات
آب، عنصر شیمیایی اصلی بدن است که برای حفظ سلامت مطلوب بدن ضروری است. قسمت اعظم وزن بدن ما را آب تشکیل می‌دهد. آب بخش اساسی سلول‌های بدن و مایعات آن است. آب در تمام واکنش‌های بیوشیمیایی دخالت دارد، حلال بسیاری از یون‌ها و مولکول‌ها است، محیط مناسبی برای فرآیند نقل و انتقالات داخل و خارج سلول ایجاد می‌کند. با تبخیر از طریق پوست و ریه در تنظیم حرارت بدن نقش اساسی دارد.
نوشيدن مقدار مناسب مايعات، براي حفظ عملكرد عضو پس از پيوند بسيار مهم است. در صورتی که به میزان کافی از مایعات استفاده نکنید قابلیت ارتجاعی پوست شما کاهش یافته و مستعد آسیب می‌گردد.
با توجه به نوع عضو پیوندی نیاز شما به مصرف مایعات متفاوت است. برای مثال در صورتی که پیوند کلیه برای شما انجام شده است، پزشک تیم پیوند آموزش‌های دقیقی برای مصرف مایعات در طول روز به شما ارائه خواهد داد.

نکات مهم
به دلیل مصرف داروهای تضعیف کنندة سیستم ایمنی، خطر ابتلا به بیماری‌ها به دنبال مصرف مواد غذایی آلوده در دریافت کنندگان پیوند بیشتر است. برای کاهش خطر به توصیه‌های گروه پیوند توجه کنید:
• از مصرف فرآورده‌های دامی مانند شیر، ماست و پنیر که پاستوریزه نشده‌اند، خودداری کنید.
• از مصرف غذاهای دریایی خام و نیم‌پز اجتناب کنید.
• از مصرف تخم مرغ خام و نیم‌پز خودداری کنید.
• پیش و پس از آماده کردن غذا دست‌های خود را بشویید. شستشو باید به مدت 20 ثانیه با آب گرم و صابون انجام شود.
• پیش و پس از آماده کردن غذا سطوح آشپزخانه را با شوینده و آب گرم بشویید.
• میوه‌ها و سبزیجات را به خوبی زیر جریان آب بشویید. برای اطمینان می‌توانید برای تمیز کردن میوه‌هایی که پوست سفت دارند از برس استفاده کنید. هرگز تمیز کردن این میوه‌ها را به پاک کردن آنها با دستمال محدود نکنید. دستمال خشک یا مرطوب نمی‌تواند آلودگی‌های سطح میوه را كاملاً از بین ببرد. در غیر این صورت امکان انتقال آلودگی از سطح پوست به گوشت میوه با بریدن، چاقو زدن و پوست گرفتن آنها وجود خواهد داشت.
• غذاهای پخته شده را جدا از گوشت خام و یا میوه و سبزی شسته نشده قرار دهید.
• براي پیشگيري از رشد باكتري‌ها، غذاها را در دمای کمتر از 5 درجة سانتی‌گراد نگهداری کنید.

مطالب پیشنهادی ما برای مطالعه

ارتباط میان کمبود آهن و کاهش شنوایی

استرس چگونه بر میزان کلسترول تأثیر می‌گذارد؟‎

نظرات (0)

تاکنون هیچ نظری درباره این مطلب ارائه نشده است.

نظر خود را اضافه کنید.

نظر شما پس از بازبینی منتشر می شود.
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید.