دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

سبک زندگی سالم پس از پیوند اعضا
تغییر اندازه و نوع قلم متن


فصل چهارم

 

عوارض گوارشی پس از پیوند


دستگاه گوارش چیست؟
دستگاه گوارش شامل مجموعه‌ای از اندام‌ها است که وظیفة هضم، جذب و پردازش مواد غذایی را بر عهده دارند. این اندام ها عبارتند از:
دهان، مری، معده، رودة کوچک، رودة بزرگ، کبد، لوزالمعده.

هضم مواد غذایی
دهان محل دریافت مواد غذایی و آغاز فرآیند هضم است. بُزاق دهان سبب خیس و چسبنده شدن مواد غذایی می‌شود. مراحل اولیة هضم تحت تأثیر آنزیم‌های بزاق آغاز می‌گردد. مواد غذایی از طریق مری به معده راه یافته و تحت تأثیر آنزیم‌های معده و حرکات معدی دگرگونی‌های شیمیایی در آنها روی می‌دهد. مواد غذایی پس از وارد شدن به ابتدای رودة باریک با آنزیم‌های لوزالمعده و کبد مخلوط می‌شوند و هضم مواد غذایی باقی‌مانده صورت می‌گیرد. مواد غذایی در طول رودة باریک حرکت می‌کنند و فرآیند جذب انجام می‌گیرد. باقی‌ماندة مواد غذایی وارد رودة بزرگ شده، در رودة بزرگ آب جذب و مواد موجود به صورت مدفوع دفع می‌شوند. این فرآیند به طور متوسط در حدود 36 ساعت به طول می‌انجامد.

دلایل بروز عوارض گوارشی
عوارض و نشانه‌های گوارشی در عموم افراد جامعه شایع بوده و ممکن است در دریافت کنندگان پیوند نیز بروز کنند. اگرچه معمولاً دریافت کنندگان پیوند عوارض جدی‌تری را تجربه خواهند کرد. عوامل متعددی در ایجاد این عوارض در دریافت کنندگان پیوند نقش دارند که از جمله می‌توان موارد زیر را نام برد:
• عوارض جانبی داروهای سرکوب کنندة سیستم ایمنی
• تداخلات داروها
عفونت
• تغییر در باکتری‌هایی (میکروب‌هایی) که به صورت طبیعی در روده‌ها زندگی می‌کنند.
علاوه بر موارد فوق عوارض گوارشی منجر به بروز مشکلات پیچیده‌تری در دریافت کنندگان پیوند می‌شوند. برای مثال در صورتی که دریافت کنندة پیوند به دنبال مصرف داروها دچار اسهال شدید شود، سطح خونی داروی سرکوب کنندة سیستم ایمنی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. در صورت کاهش یافتن میزان دارو احتمال رد پیوند وجود خواهد داشت و در صورت افزایش میزان دارو، دریافت کنندة پیوند ممکن است افزایش فشار خون، افزایش قند خون و لرزش اندام‌ها را تجربه کند. اسهال همچنین می‌تواند باعث از دست دادن آب و الکترولیت‌ها شده ودر نهایت منجر به بستری شدن دریافت کنندگان پیوند گردد.

درمان عوارض گوارشی
در صورت بروز عوارض گوارشی به تیم پیوند خود اطلاع دهید. مهم‌ترین نکته برای درمان شما یافتن علت عارضه است. پس از تشخیص صحیح به کمک آزمایش خون، کشت مدفوع و سایر روش‌های تشخیصی، روش درمانی مناسب اتخاذ می‌گردد. درمان به علت ایجاد کنندة عارضه گوارشی، وضعیت کلی سلامت شما و اندامی که دچار عارضه شده است، بستگی دارد.
اگرچه عوارض گوارشی معمولاً با کمترین مداخلات در بیشتر بیماران با موفقیت درمان می‌شود، تشخیص سریع علایم و مراجعه به پزشک از اهمیت بسزایی برخوردار است.

مشکلات گوارشی شایع پس از پیوند
• اسهال
اسهال به صورت یک مدفوع آبکی توصیف می‌شود. جذب آب در بدن از طریق سیستم گوارش و روده‌ها انجام می‌گیرد. در شرایطی که روده به اندازة کافی آب جذب نکند ویا سیستم گوارش آب اضافی تولید کند مدفوع شما آبکی می‌شود. اسهال معمولاً خود محدود شونده است به این معنی که بعد از مدتی خودبخود متوقف می‌شود زیرا دوره‌های حاد اسهال معمولاً به علت واکنش به غذا یا عفونت‌های ویروسی ایجاد می‌شوند. اگرچه برخی افراد ممکن است برای چند هفته (اسهال مداوم) و یا حتی بیش از یک ماه (اسهال مزمن) اسهال را تجربه کنند.

دلایل بروز اسهال
اسهال خود به تنهایی بیماری نیست اما نشانة وجود نوعی بیماری در دستگاه گوارش است. دلایل زیادی در بروز اسهال نقش دارند، شامل:

• عفونت: باکتری‌ها و ویروس‌ها از عوامل شایع ایجادگر اسهال بوده و عموماّ از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند. انگل‌ها و ارگانیسم‌های کوچکی که در داخل بدن موجودات بزرگ‌تر زندگی می‌کنند نیز می‌توانند باعث اسهال شوند.

• برخی غذاها: غذاهای آلوده شده با باکتری‌ها عامل مسمومیت غذایی هستند. خوردن غذاهایی که باعث تحریک سیستم گوارشی می‌شوند نیز می‌توانند سبب بروز اسهال شوند.

• برخی داروها: اسهال از جمله عوارض جانبی بسیاری از داروها است. آنتی‌بیوتیک‌ها به طور خاص می‌توانند مقدار و نوع باکتری‌هایی را که به صورت معمول در روده زندگی می‌کنند تغییر داده و منجر به اسهال شوند. پزشکان به این روند تغییر در فلور طبیعی دستگاه گوارش می‌گویند. همچنین استفادة بیش از حد از مُلین‌ها نیز باعث اسهال می‌گردد.

آلرژی (حساسیت) غذایی: حساسیت به مواد غذایی با و یا بدون ضایعات پوستی می‌تواند منجر به بروز اسهال گردد. در صورتی که عامل ایجاد اسهال حساسیت غذایی باشد پس از حذف مادة غذایی آلرژن (حساسیت‌زا)، حرکات دودی روده به حالت طبیعی بازگشته و اسهال رفع می‌گردد.

• بیماری‌های دستگاه گوارش: بیماری کرون، کولیت اولسراتیو، سندرم رودة تحریک‌پذیر و بیماری سلیاک از جمله بیماری‌های مزمنی هستند که سبب بروز اسهال می‌شوند.

عوامل خطر بروز اسهال
هر فردی ممکن است دچار ابتلاء به اسهال شود ولی برخی عوامل، خطر احتمال بروز اسهال و عوارض آن را افزایش می‌دهند‌، این عوامل عبارتند از:
• سن: کودکان و سالمندان بیش از سایرین در معرض خطر عوارض اسهال قرار دارند.
• داروها: اسهال عارضة جانبی بسیاری از داروها است.
• سابقة جراحی اخیر و یا بستری در بیمارستان: این شرایط شما را در معرض عفونت و تغییر فلور طبیعی معده قرار می‌دهند.
• مواجهة شغلی: اشتغال در مکان‌هایی مانند مدارس و مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی شما را در معرض عفونت‌هایی که منجر به اسهال می‌گردند، قرار می‌دهد.
• حیوانات خانگی: برخی حیوانات حامل عفونت‌های هستند که منجر به بروز اسهال در انسان می‌شوند.
• بیماری‌های دستگاه گوارش: افرادی که به بیماری‌های روده‌ای مبتلاء هستند معمولاً از اسهال مزمن رنج می‌برند ولی برخی داروها و عفونت‌ها می‌توانند اسهال را در این افراد تشدید کنند.

اسهال در دریافت کنندگان پیوند
اسهال یک مشکل شایع در دریافت کنندگان پیوند است که معمولاً به خوبی توسط تیم پیوند مدیریت و درمان می‌گردد. دریافت کنندگان پیوند به دلایلی مشابه با عموم افراد جامعه اسهال را تجربه می‌کنند ولی نگرانی‌ها و خطرات دیگری در این افراد وجود دارد که به آنها اشاره می‌کنیم:
• داروهای سرکوب کنندة سیستم ایمنی: مایکوفنولات (سل‌سپت)، سیکلوسپورین (نئورال)، تاکرولیموس (پروگرافت) و سیرولیموس (راپامیون) ممکن است باعث عوارض گوارشی در بسیاری از بیماران شوند. این داروها علاوه براسهال سایر عوارض گوارشی مانند یبوست، درد شکم، تهوع و استفراغ را نیز ایجاد می‌کنند.
• خطر اسهال به مقدار و سطح دارو، نوع داروی مصرفی و ترکیب داروها نیز بستگی دارد.
• اسهال می‌تواند عاملی در تغییر سطح داروهای سرکوبگر سیستم ایمنی باشد. اگر شدت اسهال زیاد باشد سیستم گوارشی قادر به جذب صحیح این داروها نبوده و می‌تواند عاملی برای تغییر سطح این داروها باشد، حتی اگر شما داروها را به درستی مصرف نمایید.
• فلور نرمال اصطلاحی برای توصیف باکتری‌هایی است که به طور معمول در بدن ما زندگی می‌کنند. برخی از این باکتری‌های "خوب" در دستگاه گوارش ما اقامت داشته و در شرایط طبیعی از ما در مقابل بعضی از عفونت‌ها محافظت می‌کنند. داروهای سرکوب کنندة سیستم ایمنی و آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند این فلور طبیعی را تغییر داده و منجر به بروز اسهال شوند.
• دریافت کنندگان پیوند بیش از سایرین در معرض ابتلاء به اسهال هستند بخصوص اگر کودک و یا بزرگسال مسن باشند. اسهال می‌تواند منجر به کم‌آبی شده و سلامت بدن و عضو پیوندی را تحت تأثیر قرار دهد.

علائم شایع همراه اسهال
علائم رایج این بیماری که ممکن است با یک مدفوع شل و آبکی رخ دهد عبارتند از:
درد شکم
• نیاز فوری به اجابت مزاج و عدم کنترل آن
• تورم شکم
تب و لرز
• استفراغ
• کم آبی
کم‌آبی
اسهال می‌تواند منجر به کم‌آبی بدن شود. زمانی که در بدن شما به اندازة کافی آب وجود نداشته باشد، اندام‌ها نمی‌توانند به درستی به وظایف خود عمل کنند. کم‌آبی زمانی روی می‌دهد که بدن آب از دست می‌دهد و نمی‌تواند آب از دست رفته را دریافت کرده و جبران کند. زمانی که بدن شما به دنبال اسهال آب زیادی از دست می‌دهد، مواد معدنی مهمی به نام الکترولیت‌ها (سدیم، پتاسیم، منیزیم، کلر، کلسیم و دی‌اکسید کربن ) را نیز از دست خواهد داد. این نمک‌ها و مواد معدنی برای عملکرد بسیاری از ارگان‌ها در بدن ضروری بوده و کمبود آنها می‌تواند منجر به عوارضی جدی شود.
علایم کم آبی شامل موارد زیر می باشد:
خشکی دهان
• احساس تشنگی
• احساس خستگی، سرگیجه و یا سبکی سر
• ضربان قلب تند و کاهش فشار خون
• کاهش ادرار
• ادرار غلیظ و تیره رنگ
• پوست خشک
سردرد
• کج خلقی
• گیجی
• غش

نوزادان و کودکان خردسال به دنبال کم‌آبی معمولاً بسیار خواب‌آلود و تحریک‌پذیر هستند، میزان اشک کاهش یافته و پوست بدنشان خشک می‌شود و میزان ادرار کاهش می‌یابد.

مراجعه به پزشک
اسهال در اغلب موارد بدون هیچ‌گونه اقدام درمانی بهبود می‌یابد. در صورتی که اسهال آبکی 3 روز و یا بیشتر ادامه یابد باید به پزشک مراجعه کنید. برای افراد مسن و کودکان در صورت عدم بهبود پس از 24 ساعت مراجعه به پزشک توصیه می‌شود.
در صورت تداوم اسهال، نشانه‌های کم‌آبی و هر یک از علامت‌های ذیل، باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید:
• تب 5/38 درجه و یا بالاتر
• درد معده و یا کرامپ‌هایی که متناوب ایجاد می‌شود
• درد شدید معده
• مدفوع خونی، سیاه یا قیری رنگ
• وجود ترشح در مدفوع
• تهوع و استفراغ

تشخیص اسهال
پزشک از شما سؤالات ذیل را پرسیده و می‌خواهد که با دقت به آنها جواب دهید‌:
• چه داروهایی مصرف می‌کنید؟
• در چند روز گذشته چه غذاهایی میل کرده‌اید؟
• به چه مواد غذایی و داروهایی حساسیت دارید؟
• اخیراً سابقة بستری در بیمارستان داشته‌اید؟
• اخیرا مسافرت داشته‌اید؟
• به بیماری مزمن روده‌ای مبتلا هستید؟
• رنگ و قوام مدفوع خود را توصیف کنید؟
• چند بار در طول روز دفع مدفوع داشته‌اید؟
پزشک شما را معاینه کرده و انجام آزمایش‌های خون، مدفوع و ادرار را به شما توصیه می‌کند.

درمان اسهال
• مایعات و رژیم غذایی:
در بسیاری از مردم اسهال با جایگزین کردن آب و الکترولیت‌های از دست رفته درمان می‌شود. شما می‌توانید با نوشیدن مایعات فاقد چربی، آب‌میوه‌های فاقد پالپ، سوپ صاف شده و چای، آب از دست رفتة بدنتان را جبران کنید.
به بزرگسالان توصیه می‌شود حداقل 8 لیوان آب در طول روز بنوشند. به تدریج با رفع علایم می‌توانید رژیم غذایی نرم شامل مواد زیر را جایگزین کنید:
• برنج
• نان
• گوشت پخته بدون پوست وچربی مانند گوشت مرغ
• میوه‌های نرم
• سبزیجات پخته و یا بخارپز شده
پزشکان اغلب رژیم غذایی شامل موز، برنج، سیب و نان برشته (نان تست) را توصیه می‌کنند. برای کودکان آبرسانی زیر نظر متخصص اطفال ضروری است.
در زمان بروز اسهال از دریافت مواد غذایی ذیل اجتناب کنید:
• شیر و محصولات لبنی
• غذاهای پُرچرب
• غذاهای سرخ شده
• غذاهای پُرفیبر
• مواد غذایی با قند بالا مثل کیک و شیرینی
• آب‌میوه‌هایی که سرشار از قند هستند

دارودرمانی
از آنجا که اسهال به طور معمول پس از 2 یا 3 روز بهبود می‌یابد معمولاً نیازی به دارودرمانی نیست. گاهی برای اسهال‌های شدیدتر داروهای ضد اسهال بدون نسخه مانند بیسموت، دیفنوکسیلات و لوپرامید مورد استفاده قرار می‌گیرند. این داروها را تنها زمانی می‌توان مصرف کرد که پزشک اطمینان داشته باشد عامل اسهال شما عفونی نیست. نکات ذیل را همواره به یاد داشته باشید:
• برای درمان اسهال هیچ دارویی را بدون توصیة پزشک استفاده نکنید.
• اگر با مصرف داروها اسهال شما شدیدتر شد و یا برای بیش از 3 روز ادامه یافت با پزشک خود تماس بگیرید.
• میزان هیچ‌یک از داروهای فعلی و داروهایی را که برای پیوند شما تجویز شده است، بدون مشورت پزشک تغییر ندهید.
• در صورتی که منشاء اسهال عفونی نباشد نیازی به دریافت آنتی‌بیوتیک ندارید.

پیشگیری از اسهال
برای پیشگیری از بروز اسهال توصیه‌های ذیل را به خاطر داشته باشید:
• شستن دست‌ها: بهترین راه برای پیشگیری از اسهال شستن صحیح دست‌ها است. دست‌های خود را طبق اصول صحیح با آب و صابون بشویید. توجه کنید که تمام سطوح دست، بین انگشتان، زیر ناخن‌ها را به دقت شسته و با حولة کاغذی تمیز خشک کنید. در صورتی که به آب دسترسی ندارید محلول‌های ضدعفونی کنندة دست که بنیان الکلی دارند توصیه می‌شوند. بسیار مهم است که در شرایط ذیل دست‌های خود را به دقت بشویید:
• پیش و پس از دستشویی
• پیش و پس از تماس با مواد غذایی
• پس از عطسه و سرفه در دست‌ها
• پس از تعویض کهنة بچه
• پس از جمع‌آوری زباله
• پس از کار در خاک و یا باغبانی
• زمانی که دست‌های شما به صورت واضحی کثیف هستند.

فراموش نکنید که در زمان ابتلاء به اسهال عفونی می‌توانید بیماری را به دیگران منتقل کنید لذا برای محافظت از اطرافیان بهداشت فردی را رعایت کنید.
• کنترل عفونت: برخی از مراکز پیوند به دریافت کنندگان پیوند توصیه می‌کنند تا در ماهای اول پس از پیوند از حضور در اماکن پرجمعیت اجتناب کنند. در صورت حضور در اماکن پرجمعیت و در فصول سرد سال از ماسک استفاده کنید.
سلامت مواد غذایی: به دریافت کنندگان پیوند توصیه می‌شود به دلیل ضعف سیستم ایمنی به دستورالعمل و توصیه‌هایی که تیم پیوند در مورد دریافت مواد غذایی ایمن در اختیار آنها می‌گذارد توجه کنند. به عنوان دریافت کنندة پیوند در صورت بروز اسهال و عدم بهبود در طول 24 ساعت حتماً با تیم پیوند تماس بگیرید. پزشک پیوند در صورت بروز اسهال در صورت نیاز میزان داروهای پیوند را تغییر داده و آزمایش خون، مدفوع و آزمایش‌هایی برای بررسی عملکرد عضو پیوندی را به شما توصیه می‌کند.

زخم‌های گوارشی
زخم‌های گوارشی جراحت‌هایی در بافت نرم هستند که در مری، معده و یا روده ایجاد می‌گردند. زخم‌های گوارشی در عموم جامعه بسیار شایع هستند و با توجه به محل درگیری در دستگاه گوارش نام‌گذاری می‌شوند. برای مثال زخم معده در بافت معده واقع شده است. زخم‌ها به علت عدم تعادل در شیره‌های گوارشی و یا تخریب لایة حفاظتی دستگاه گوارش به وجود مي‌آيند.
علل بروز زخم‌ها را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:
• عفونت باکتریایی (میکروبی):
بیشتر زخم‌ها به علت عفونت ناشی از نوعی باكتري به نام هلیکوباکترپیلوری ایجاد می‌شوند. این باکتری لاية جداري حفاظت کننده در معده و دئودنوم (قسمت اول از رودة کوچک) را ضعیف می‌کند. به همین علت اسید معده باعث ایجاد زخم در معده یا روده می‌شود.
شيوع زخم ناشی از این باکتری در بیماران پیوندی مشابه جمعیت عادی است.
• زخم‌ها: زخم‌ها ممکن است عارضة جانبی برخی داروها (به ویژه گروهی که داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی نام دارند)، باشند. آسپیرین، خانوادة پروفن و داروهایی که در درمان آرتریت به کار می‌روند، می‌توانند سبب بروز زخم‌های گوارشی گردند.
• سبک زندگی: شیوة زندگی شما در ایجاد و توسعة زخم‌های گوارشی مؤثر است. مصرف سیگار و الکل خطر بروز این نوع زخم‌ها را افزایش داده و سبب اختلال در درمان و کاهش سرعت بهبود می‌گردد. استرس از جمله عواملی است که در گسترش و تشدید زخم‌ها نقش بسزایی دارد. سابقة خانوادگی زخم‌های گوارشی و سن بالای 50 سال نیز از عوامل خطر مرتبط با این بیماری هستند.
بیماران پیوندی عوامل خطر بیشتری برای ایجاد زخم‌های معده و روده دارند، شامل:
• عفونت: بیماران دریافت کنندة پیوند به دلیل سرکوب شدن سیستم ایمنی بیش از سایرین در معرض آلودگی با عفونت‌های ویروسی هستند. سیتومگالوویروس یک نوع ویروس شایع است که می‌تواند با آلوده ساختن دستگاه گوارش سبب بروز مشکلاتی پس از پیوند گردد. بیمارانی که دچار آلودگی دستگاه گوارش با این ویروس شده‌اند در معرض خطر ابتلا به زخم‌های روده‌ای قرار دارند.
ویروس اپشتن بار نیز سبب بروز مشکلات و زخم‌های گوارشی می‌گردد.
• داروها: پردنیزولون معمولاً پس از پیوند برای تضعیف سیستم ایمنی تجویز می‌شود. با وجود اینکه این دارو نقش مؤثری در پیشگیری از رد پیوند دارد، دارای چندین عارضة جانبی نیز هست. احتمال بروز زخم‌های معده و روده در بیمارانی که میزان بالای پردنیزولون به ویژه همراه داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (مانند پروفن) مصرف می‌کنند، بیشتر است.
• استرس: مطابق با گزارش‌های بالینی پزشکان، استرس به عنوان عاملی در ایجاد زخم در نظر گرفته نمی‌شود ولی زمانی که با سایر عوامل خطر ترکیب گردد، نقش چشمگیری در گسترش و وخیم‌تر شدن زخم‌ها خواهد داشت. دریافت کنندگان پیوند در طول فرایند پیوند به ویژه در روزهای ابتدایی پس از جراحی، استرس زیادی را تجربه می‌کنند.

نشانه‌های زخم گوارشی
اگرچه برخی از افراد هیچ نشانه‌ای ندارند ولی بیشتر مبتلایان به زخم‌های گوارشی نشانه‌های خفیف تا متوسط را تجربه می‌کنند. شایع‌ترین شکایات عبارتند از:
• سوزش یا درد مبهم در وسط و یا بالای معده بین وعده‌های غذایی و یا شب‌ها بعد از دراز کشیدن
• سوزش سر دل؛ احساس سوزش در قفسة سینه که بعد از خوردن غذا ایجاد می‌شود
• درد قفسة سینه، به خصوص پس از خوردن و یا دراز کشیدن
• احساس نفخ
• آروغ زدن مکرر و یا سکسکه
• تهوع و استفراغ بعد از غذا
• کاهش اشتها
• کاهش وزن غیر منتظره
گاهی اوقات علایم و نشانه‌ها به محل زخم بستگی دارند. در صورتی که در بلع مشکل دارید و یا بلع با درد همراه است احتمال وجود زخم در مری مطرح است. در صورتی که با غذا خوردن درد شما شدیدتر می‌شود، زخم در معده و در صورتی که با غذا خوردن درد کاهش یافته و یک تا دو ساعت پس از آن باز می‌گردد زخم در روده قرار دارد.
در صورت بروز نشانه‌های ذیل با پزشک تماس بگیرید:
• درد تیز و شدید در شکم که تغییر نکرده و کاهش نمی‌یابد
• مدفوع قرمز روشن یا سیاه (قیری)
• استفراغ خونی یا استفراغی شبیه به قهوه
• سرگیجه و احساس سبکی سر به ویژه زمان تغییر وضعیت از حالت خوابیده به نشسته و یا برخاستن ناگهانی
در صورت گسترش زخم، احتمال دارد سوراخی در دیواره معده و روده ایجاد شود که برای ترمیم نیاز به جراحی داشته باشد.

تشخیص بیماری
پزشک بر اساس معاینة فیزیکی، سابقة پزشکی، نشانه‌ها و شکایات، داروهای مصرفی و نتایج تست‌های تشخیصی که به اختصار شرح خواهیم داد، بیماری شما را تشخیص خواهد داد.
متخصص گوارش برای تشخیص بیماری شما تست‌های ذیل را بر حسب نیاز انجام خواهدداد:
• آزمایش‌های خون: برای بررسی وجود هلیکوباکترپیلوری که قبلاً شرح داده شد استفاده می‌شود. نمونة خون از نظر کم‌خونی نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. کم‌خونی می‌تواند نشانة خونریزی از زخم گوارشی باشد.
• آزمایش مدفوع: در این آزمایش وجود خون مخفی در مدفوع مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. با وجود اینکه آزمون به تنهایی نمی‌تواند تأیید کنندة وجود زخم گوارشی باشد، در تشخیص زخم خونریزی دهنده موثر است.
• آزمایش تنفس: یک آزمون تشخیصی مناسب برای تشخیص هلیکوباکترپیلوری است. بیمار مایعی را که حاوی اتم کربن باشد میل می‌کند. در صورت وجود باکتری در معده، کربن آزاد شده و به وسیلة جریان خون به ریه‌ها حمل می‌شود. میزان کربن بازدم بیمار اندازه‌گیری می‌شود.
• بررسی دستگاه گوارش فوقانی: این آزمایش برای بررسی مری، معده و ابتدای روده انجام می‌گردد. بیمار یک مایع سفیدرنگ گچی به نام باریم را میل می‌کند و سپس عکسبرداری انجام می‌شود. با توجه به اینکه باریم تمام سطوح دستگاه گوارش را می‌پوشاند هر گونه زخم و تنگی قابل تشخیص است.

• آندوسکوپی: این آزمایش توسط متخصص گوارش انجام شده و در حدود 30 دقیقه به طول می‌انجامد. پزشک لولة باریک و انعطاف‌پذیری به نام آندوسکوپ را از دهان بیمار وارد مری و معده می‌کند. دوربین و نور کوچکی در انتهای لوله وجود دارد که از طریق آن پزشک می‌تواند لولة گوارش را مشاهده کرده و از نواحی دارای التهاب و یا زخم عکس بگیرد. پزشک در صورت نیاز از نواحی دارای نشانه‌هایی از التهاب، خونریزی و زخم، نمونه‌برداری می‌کند.

• کولونوسکوپی: این آزمون مشابه آندوسکوپی است با این تفاوت که برای بررسی رودة بزرگ استفاده می‌شود. لولة کولونوسکوپ مقداری ضخیم‌تر بوده و از مقعد وارد می‌شود.

درمان زخم‌ها
درمان زخم با توجه به علت ایجاد، محل زخم و شدت آن تعیین می‌شود. درمان معمولاً شامل دارودرمانی و اجتناب از عواملی است که سبب تحریک و گسترش زخم می‌گردند.
داروهایی که برای درمان زخم تجویز می‌شوند عبارتند از:
• مسدود کننده‌های گیرنده‌های هیستامینی: این داروها از ترشح اسید پیشگیری می‌کنند، شامل سایمتدین، رانیتیدین، فاموتیدین
• مهارکننده‌های پمپ پروتون: از تولید اسید در معده پیشگیری می‌کند. شامل امپرازول و پنتاپرازول
• آنتی‌اسیدها: اسید معده را خنثی کرده و از بافت آسیب دیده در برابر اسید محافظت می‌کنند. به طور معمول بیسموت از این دسته مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• آنتی‌بیوتیک‌ها: در صورت وجود هلیکوباکتر پیلوری درمان آنتی‌بیوتیک برای 2-3 هفته توصیه می‌شود.
• ضد ویروس‌ها: در صورت وجود سیتومگالو ویروس و یا اپشتن بار ویروس توصیه می‌شوند.
نکته بسیار مهم برای بیماران پیوند، لزوم هماهنگی با تیم پیوند برای استفاده از داروهای تجویز شده توسط متخصص گوارش است.
داروهایی که برای درمان زخم‌های گوارشی تجویز می‌شوند دارای عوارض جانبی هستند که شایع‌ترین این عوارض عبارتند از: خارش، بثورات جلدی، تهوع، استفراغ و یا اسهال.
بروز این نشانه‌ها را به پزشک خود اطلاع دهید.

پیشگیری از زخم‌ها
معمولاً پس از انجام پیوند به منظور کاهش خطر بروز زخم‌های گوارشی، تیم پیوند داروهایی مانند ضد اسید‌ها را به شما توصیه می‌کند. با توجه به اینکه انتقال عفونت هلیکوباکترپیلوری از ترشحات معده و یا استفراغ فرد آلوده به باکتری انجام می‌گیرد، لذا بهترین روش برای پیشگیری شستشوی صحیح دست‌ها است.
توصیه‌هایی برای کاهش خطر ابتلاء به زخم‌های گوارشی:
• از مصرف بیش از اندازة داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی اجتناب کنید.
• اگر در حال مصرف داروهایی هستید که خطر بروز زخم‌های گوارشی را افزایش می‌دهند، در مورد مصرف داروها با پزشک خود مشورت کنید. هرگز بدون مشورت پزشک میزان داروها را تغییر نداده و یا مصرف آنها را قطع نکنید.
• از مصرف الکل اجتناب کنید. الکل سبب گسترش زخم‌های مری می‌شود.
• از مصرف سیگار خودداری کنید. احتمال بروز زخم‌های روده کوچک در سیگاری‌ها بیش از سایر افراد است.
• از مصرف غذاهایی که معده‌تان را تحریک کرده و یا باعث سوزش سر دل می‌شوند خودداری کنید.

التهاب دستگاه گوارش
ازوفاژیت
ازوفاژیت التهاب مری است، لوله‌ای که غذا را از دهان به معده حمل می‌کند. التهاب در نتیجة پاسخ بدن ما به یک عامل محرک ایجاد می‌گردد. در صورتی که هر قسمتی از دستگاه گوارش دچار التهاب گردد، بافت نرم در آن منطقه دچار قرمزی و تورم شده و به راحتی آسیب می‌بیند. در صورت بروز ازوفاژیت علامت‌هایی مانند درد و سوزش سر دل را تجربه می‌کنید. پیشرفت التهاب می‌تواند منجر به بروز زخم در مری گردد.

عوامل خطر
• ریفلاکس معده به مری: ازوفاژیت به علت تحریک شدن بافت نرم مری ایجاد می‌شود. بیشترین علت ازوفاژیت، ریفلاکس معده به مری است. ریفلاکس معده به مری به معنای بازگشت محتویات معده به داخل مری است. در صورتی که دریچة میان مری و معده به خوبی بسته نشود بازگشت محتویات اسیدی معده به مری روی داده و سبب بروز التهاب بافت مری می‌گردد. شایع‌ترین نشانه‌هایی که به دنبال ریفلاکس مواد غذایی به داخل مری بروز می‌کنند عبارتند از: سوزش سر دل و سوزش پشت جناغ سینه که معمولاً در زمان غذا خوردن ایجاد می‌شود.

1- عفونت: عفونت‌ها نيز می‌توانند سبب بروز ازوفاژیت شوند. عفونت مری در میان افرادی با سیستم ایمنی سالم نادر است ولی در میان افرادی که سیستم ایمنی سرکوب شده دارند، به ویژه دریافت کنندگان پیوند، شایع است. شایع‌ترین عفونت‌هایی که سبب بروز ازوفاژیت مي‌شوند عبارتند از:
کاندیدیازیس یا برفک: این عفونت ناشی از قارچی است که به صورت معمول در دهان زندگی می‌کند. این قارچ به دنبال تضعیف سیستم ایمنی فعال شده و منجر به بروز عفونت می‌گردد. دریافت کنندگان پیوند به دلیل مصرف داروهای تضعیف کنندة سیستم ایمنی بیش از سایرین در معرض خطر ابتلا به برفک هستند. این عفونت به صورت لکه‌های سفید در داخل بافت دهان، گلو و روی زبان ایجاد می‌گردد. برفک می‌تواند به داخل مری نیز انتشار یافته و از طریق مری به سایر قسمت‌های دستگاه گوارش گسترش یابد. پزشک برای درمان قرص و یا محلول دهان‌شویه برای شما تجویز می‌کند. به صورت منظم حفرة دهان خود را از نظر وجود برفک بررسی کنید و در صورت مشاهدة لکه‌های سفید برای پیشگیری از انتشار، سریعاً به پزشک پیوند خود اطلاع دهید.
2- سیتومگالوویروس: ویروسي شایع از خانوادة تب خال است. عوارض این ویروس بسیار نادر است مگر در مواردی که سیستم ایمنی تضعیف شده باشد. سیتو مگالو ویروس می‌تواند سبب بروز زخم‌های دهان و مری گردد که در صورت ایجاد زخم بیمار بلع سخت و دردناک خواهد داشت. این عفونت به کمک داروهای ضد ویروس تزریقی و خوراکی درمان می‌شود.
3- هرپس (تبخال) سیمپلکس: عفونت ویروسی است که سبب بروز التهاب و زخم‌های مری می‌گردد. هرپس مری در افرادی با سیستم ایمنی طبیعی به ندرت دیده می‌شود ولی در افرادی که دچار ضعف سیستم ایمنی هستند می‌تواند به صورت جدی بروز کند. افراد مبتلاء، درد شدیدی در هنگام بلع دارند و معمولاً تب، لرز و درد مفاصل را نیز تجربه می‌کنند. درمان بیماری به کمک داروهای ضد ویروس و ضد درد انجام می‌شود.

• استفراغ مکرر: استفراغ بیش از حد می‌تواند ناشی از یک بیماری و یا اختلالات تغذیه‌ای مانند پرخوری عصبی باشد. اسید موجود در استفراغ، مری را تحریک کرده و باعث ایجاد التهاب در بافت مری می‌گردد.
فتق هیاتال: زمانی که قسمتي از معده از طریق سوراخي در دیافراگم به فضاي داخل قفسة سينه جابه‌جا می‌شود، هرني ديافراگماتيك يا فتق هیاتال ناميده مي‌شود. فتق‌های کوچک مشکلی ایجاد نمی‌کنند ولی فتق‌های وسیع به دلیل بازگشت اسید از معده به داخل مری سبب بروز التهاب می‌شوند.
• عمل جراحی: عمل جراحی یک نوع استرس محسوب شده و می‌تواند با آسیب رساندن به لایة حفاظتی دستگاه گوارش منجر به التهاب در آن شود.

بلع مواد محرک و تند
شیمی درمانی و رادیوتراپی: شیمی‌درمانی و رادیوتراپی به ویژه زمانی که برای درمان در قفسة سینه و گردن استفاده می‌شوند، ممکن است سبب التهاب مری گردند.
• داروها: برخی از داروها به ویژه زمانی که برای مدت طولانی مصرف شوند، باعث تحریک مری و ازوفاژیت مي‌شوند مانند: پتاسیم، آسپیرین، ضد التهاب‌های غیر استروئیدی، مکمل‌های آهن و داروهایی که برای درمان پوکی استخوان تجویز می‌شوند مانند آلندرونات.

ازوفاژیت در دریافت کنندگان پیوند
همان‌گونه که اشاره شد دریافت کنندگان پیوند به دلیل تضعیف سیستم ایمنی بیش از سایر افراد در معرض خطر ابتلا به ازوفاژیت (التهاب مری) و عفونت مری، قرار دارند.

نشانه‌های ازوفاژیت ( التهاب مری):
علائم شایع التهاب مری عبارتند از:
• بلع دشوار یا احساس گرفتگی در گلو
• درد در هنگام غذا خوردن
• سوزش مری
• سوزش سر دل
• زخم دهان
• تهوع و استفراغ

تشخیص ازوفاژیت
تشخیص ازوفاژیت با آندوسکوپی قسمت فوقانی دستگاه گوارش انجام می‌گیرد. پزشک به کمک دستگاه آندوسکوپ (که در ابتدای این بخش توضیح داده شد) بافت مری را از نظر التهاب، زخم و خونریزی بررسی کرده و در صورت نیاز قسمتی از بافت را نمونه‌گیری کرده و به آزمایشگاه ارسال می‌کند.

درمان ازوفاژیت
نکتة اساسی در درمان ازوفاژیت، تشخیص عامل ایجاد کنندة بیماری است. در صورتی که عامل ایجاد کنندة التهاب مری، ریفلاکس باشد، داروهایی برای کاهش اسید معده تجویز شده و به بیمار توصیه می‌شود سبک زندگی خود را تغییر دهد. برای کاهش ریفلاکس به توصیه‌های ذیل توجه کنید:
• مواد غذایی را در حجم کم و در دفعات بیشتر مصرف کنید.
• از مصرف مواد غذایی حداقل 2 ساعت قبل از خواب اجتناب کنید.
• وزن سالم و متعادل داشته باشید.
• مصرف غذاهای پرچرب، الکل، قهوه، شکلات، نعنا و نیکوتین را کاهش دهید.
• در هنگام خواب و استراحت سر تخت را در حدود 20 تا 25 سانتی‌متر بالا آورید تا مانع از بازگشت اسید از معده به داخل مری گردد.
• از خم شدن بیش از حد، بلند کردن اجسام سنگین و ورزش‌هایی که فشار داخل شکم را افزایش می‌‌دهند، خودداری کنید.
در صورتی که علت التهاب و عفونت مری، آلودگی با ویروس و یا قارچ باشد، برای درمان داروهای ضد ویروس و ضد قارچ مناسب تجویز می‌گردد. در شرایطی که التهاب مری درمان نشود عوارض جدی‌تری مانند بلع دردناک، کاهش وزن و ناتوانی در بلع بروز خواهد کرد.

گاستریت
بروز التهاب در مخاط معده (لایه داخلی) گاستریت نام دارد. هنگامی که التهاب معده ناگهانی رخ می‌دهد، گاستریت حاد و زمانی که به آرامی آغاز شده و برای مدت طولانی به طول می‌انجامد، گاستریت مزمن نام دارد.

دلایل بروز گاستریت
عفونت با میکروب هلیکوباکترپیلوری، شایع‌ترین علت گاستریت است. عوامل دیگری که سبب بروز التهاب مخاط معده می‌شوند عبارتند از:
• عفونت‌های ویروسی
• داروها: استفادة طولانی مدت از ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی و آسپیرین به ویژه همراه کورتیکواستروئیدها، سبب التهاب مخاط معده می‌گردد.
• بازگشت صفرا به داخل معده از دوازدهه
• پرتودرمانی و شیمی‌درمانی
• اختلالات خودایمنی: زمانی رخ می‌دهند که بافت‌های بدن توسط سیستم ایمنی مورد حمله قرار می‌گیرند. آرتریت روماتویید و لوپوس نمونه‌هایی از اختلالات سیستم ایمنی هستند.
• استرس: گاستریت ناشی از استرس به علت افزایش ترشح اسید در بیمارانی که در بخش‌های ویژه بستری بوده، جراحی‌های بزرگ و جراحت‌های جدی داشته‌اند بروز می‌کند.
• مصرف بیش از حد الکل
• مصرف سیگار
• غذاهای تند و پرادویه
• سن بالا

گاستریت در دریافت کنندگان پیوند
دریافت کنندگان پیوند به دلایل ذیل بیش از دیگران در معرض خطر گاستریت قرار دارند:
• عفونت: دریافت کنندگان پیوند به دلیل تضعیف سیستم ایمنی در خطر بیشتری برای ابتلا به عفونت هستند. برخی از عفونت‌ها سبب بروز التهاب معده می‌گردند.
• داروها: پردنیزولون که با هدف تضعیف سیستم ایمنی و پیشگیری از رد پیوند تجویز می‌شود می‌تواند سبب بروز التهاب مخاط معده شود.
• التهاب: معمولاً پس از جراحی پیوند، برای دریافت کنندگان پیوند برای تغذیه و یا خارج کردن ترشحات اضافی، لوله‌های بینی – معدی و یا دهانی- معدی تعبیه می‌شود. این لوله‌ها که به مدت چند روز تا چند هفته به کار می‌روند، سبب بروز التهاب در مخاط معده می‌شوند.

علائم و نشانه‌های گاستریت
گاستریت ممکن است بدون علامت بوده و یا علائمی مشابه زخم معده داشته باشد. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:
• درد و یا سوزش سر دل که با غذا خوردن بهبود می‌یابد.
• حالت تهوع
• استفراغ
• کاهش اشتها
• آروغ زدن یا نفخ
• طعم بد در دهان
• سوء هاضمه
• مدفوع شل یا اسهال
• سکسکه
• احساس سیری و پری در قسمت فوقانی شکم پس از غذا خوردن
• کاهش وزن
• استفراغ حاوی خون و یا موادی که مانند قهوه به نظر می‌رسند.
• مدفوع سیاه یا قیری

تشخیص گاستریت
پزشک سؤالاتی در مورد نشانه‌های بیماری خواهد پرسید و شما را معاینه می‌کند. آزمایش‌هایی که برای تشخیص گاستریت انجام می‌گیرند عبارتند از:
• آزمایش خون برای شمارش سلول‌های خونی و بررسی کم‌خونی
• آزمایش خون برای بررسی هلیکوباکترپیلوری
• آزمایش مدفوع برای بررسی از نظر وجود خون مخفی و یا باکتری
• آندوسکوپی و یا گاستروسکوپی که توسط آندوسکوپ انجام گرفته و مخاط معده از نظر وجود التهاب، زخم و خونریزی بررسی شده و در صورت نیاز نمونه‌برداری انجام می‌گردد.

درمان گاستریت
درمان گاستریت ترکیبی از داروها و تغییر در شیوه زندگی است.
داروها: ضد اسیدها و داروهای مسدود کنندة ترشح اسید برای کاهش میزان اسید معده تجویز می‌شوند. در زمانی که گاستریت ناشی از وجود هلیکوباکتر پیلوری باشد، آنتی‌بیوتیک‌ها نیز برای درمان در نظر گرفته می شوند.
تغییر در شیوه زندگی:
• ترک سیگار
• اجتناب از مصرف الکل
• اجتناب از مصرف مواد غذایی که حاوی میزان بالایی اسید هستند مانند مرکبات و آب میوه
• خودداری از مصرف غذاهایی که سبب افزایش ترشح اسید می‌شوند مانند شکلات، قهوه و مواد حاوی کافیین
• پرهیز از مصرف غذاهای پرچرب و ادویه‌دار
در اغلب موارد گاستریت با درمان مؤثر بهبود می‌یابد ولی در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به خونریزی شود که در برخی موارد انجام عمل جراحی لازم است. در موارد نادر گاستریت خطر بروز سرطان معده را افزایش می‌دهد.

پانکراتیت
التهاب پانکراس (لوزالمعده)، پانکراتیت نامیده می‌شود. پانکراس ارگانی است که پشت معده نزدیک قسمت بالایی روده کوچک قرار گرفته و موادی به نام آنزیم ترشح می‌کند که از مجرای پانکراس به داخل رودة کوچک می‌ریزند. انسولین یکی از این آنزیم‌ها است که از پانکراس به جریان خون ترشح می‌شود.

دلایل بروز پانکراتیت
آنزیم‌های ترشح شده به وسیله پانکراس وقتی به رودة کوچک می‌رسند فعال شده و باعث هضم مواد غذایی می‌شوند. در پانکراتیت این آنزیم‌ها زمانی که هنوز در پانکراس هستند فعال شده، سبب هضم خود پانکراس، ایجاد التهاب و در بسیاری از موارد منجر به آسیب بافتی و مرگ آن می‌گردند. در صورتی که التهاب به صورت ناگهانی رخ داده و چند روز به طول انجامد، پانکراتیت حاد و در زمانی که برای مدت زمان طولانی ادامه یابد پانکراتیت مزمن نام دارد.
پانکراتیت حاد معمولاً به دنبال سنگ کیسة صفرا، نوشیدن بیش از اندازة الکل، برخی داروها، صدمه و یا جراحی شکم ایجاد می‌شود. پانکراتیت مزمن نیز معمولاً به دنبال سوء مصرف الکل ایجاد می‌گردد. داروهایی که سبب بروز پانکراتیت می‌شوند عبارتند از: کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزولون، ضد التهاب‌های غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن، برخی داروهای فشار خون و برخی از آنتی‌بیوتیک‌ها.

نشانه‌های پانکراتیت حاد
• درد خفیف تا شدید در قسمت بالای شکم که می‌تواند به پشت کمر گسترش پیدا کرده و برای چند روز ادامه داشته باشد.
• حالت تهوع
• استفراغ
• تب
• افزایش ضربان قلب
در صورت پیشرفت بیماری نشانه‌های بیماری شدیدتر شده و شامل موارد ذیل است:
• کم‌آبی
• نارسایی کلیه
• نارسایی تنفسی
• شوک
خونریزی داخلی
• کاهش کلسیم خون
• کاهش قند خون

نشانه‌های پانکراتیت مزمن
در پانکراتیت مزمن، پانکراس آنزیم‌های کافی برای هضم مواد غذایی ترشح نمی‌کند از این رو نشانه‌های بیماری مرتبط با هضم ضعیف و اختلال در جذب مواد غذایی است.
• درد شکم پایدار و یا متناوب
• کاهش وزن
مدفوع چرب
دیابت

پانکراتیت در دریافت کنندگان پیوند
خطر بروز پانکراتیت در دریافت کنندگان پیوند مشابه با سایر افراد جامعه است ولی شرایط نگران کننده‌ای وجود دارد که به اختصار ذکر می‌گردد.
• عفونت: دریافت کنندگان پیوند به دلیل تضعیف شدن سیستم ایمنی بیش از سایرین در معرض ابتلاء به عفونت هستند. برخی عفونت‌ها می‌توانند سبب بروز پانکراتیت شوند.
• داروها: پردنیزولون و سیکلوسپورین برای تضعیف سیستم ایمنی و پیشگیری از رد پیوند تجویز می‌گردند. مصرف این داروها با پانکراتیت مرتبط است.
• جراحی شکم: جراحی ارگان‌های شکمی در دریافت‌کنندگان پیوند خطر ابتلا به پانکراتیت را به دلیل فشار و یا تحریک پانکراس در زمان عمل ، افزایش می‌دهد.
• عوامل خطر خاص: برخی از عوامل خطر مرتبط با نوع ارگان پیوند شده است. برای مثال دریافت کننده پیوند کبد ممکن است در معرض خطر بیشتری به دلیل مشکلات مجرای صفراوی باشند. پانکراتیت یک مشکل قابل توجه در بیماران پیوند پانکراس نیز محسوب می‌شود.

تشخیص پانکراتیت
پزشک پس از مراجعة شما با نشانه‌های پانکراتیت، شما را معاینه کرده و سؤالاتی در زمینة نشانه‌های بیماری از شما خواهد پرسید. برای اطمینان در تشخیص بیماری، انجام آزمایش‌های ذیل توسط پزشک به شما توصیه می‌گردد.
1- آزمایش خون: برای بررسی سطح خونی آنزیم‌های پانکراس، کلسیم، منیزیم، سدیم، پتاسیم، بی‌کربنات ، قند خون و چربی توصیه می‌گردد.
2- تصویر برداری: در زمانی که آنزیم‌های پانکراس بالا باشند پزشک از شما می‌خواهد که سونوگرافی، سی تی اسکن، ام آر آی و یا آندوسکوپی ویژة پانکراس را انجام دهید .

درمان پانکراتیت
درمان پانکراتیت با توجه به حاد و یا مزمن بودن آن متفاوت است. در پانکراتیت حاد بیماران معمولاً در بیمارستان بستری شده و نیاز به مراقبت ویژه دارند. دریافت مواد غذایی از راه دهان محدود شده و با تجویز سرم تعادل مایعات بدن تأمین می‌گردد. برای کنترل درد با نظر پزشک مسکن تزریق می‌شود. برای درمان عفونت، آنتی‌بیوتیک تجویز شده و در صورت افزایش قند خون برای کنترل قند از انسولین استفاده می‌شود. در صورتی که علل بروز پانکراتیت سنگ کیسة صفرا باشد، عمل جراحی توصیه می‌گردد.

نکتة آخر
اغلب دریافت کنندگان پیوند، عوارض گوارشی را تجربه می‌کنند. معمولاً این عوارض با دارودرمانی، تغییر سبک زندگی و روش‌های پیشگیری کننده قابل کنترل خواهد بود.
برای به حداقل رسانیدن عوارض گوارشی به توصیه‌های ذیل توجه کنید:
• در صورت بروز درد شکمی، تب و یا اسهال، با تیم پیوند تماس بگیرید.
• از عوارض گوارشی داروهای پیوند آگاهی داشته باشید.
• هرگز میزان مصرف داروهای پیوند را بدون دستور پزشک تغییر ندهید.
• وزن متناسب در محدودة سلامتی را حفظ نمایید.
• رژیم غذایی متعادل داشته باشید.
• به صورت منظم ورزش کنید.
• روش‌های کنترل استرس در زندگی روزانه را یاد بگیرید.

مطالب پیشنهادی ما برای مطالعه

کودکان دارای مخمر روده در معرض خطر آسم قرار دارند

کمبود خواب باکتری‌های روده را تغییر می‌دهد

نظرات (0)

تاکنون هیچ نظری درباره این مطلب ارائه نشده است.

نظر خود را اضافه کنید.

نظر شما پس از بازبینی منتشر می شود.
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید.