دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

کوله‌دوکولیتیازیس یا تشکیل سنگ صفراوی - علل، علایم، و تشخیص

کوله‎دوکولیتیازیس، کیسه صفرا، سنگ کیسه صفرا، سنگ مجاری صفراوی، کلسترول، بیلی‎روبین، عمل کوله‎سیستکتومی، سنگ صفراوی رنگی، سنگ صفراوی کلسترولی

سنگ‎های کیسۀ صفرا از نظر اندازه می‎توانند در حد ذرات میکروسکپی باشند یا به اندازۀ توپ گلف بزرگ شوند. برخی از افراد دچار سنگ کیسۀ صفرا ممکن است فقط دچار یک یا دو سنگ شوند در حالی در مورد دیگران امکان ایجاد صدها سنگ در کیسۀ صفرای بیمار وجود دارد.

مقالات ارولوژی / نفرولوژی

• لوری اسمیت، دکتر جودیت مرسین
• ترجمه نادر اکبری


اصطلاح کوله‎‌دوکولیتیازیس به وضعیتی اشاره دارد که در آن یک سنگ کیسۀ صفرا یا تعدادی از آنها در مجاری سیستم صفراوی جایگیر می‎شوند. مجراهایی که به طور معمول درگیر می‌گردند شامل مجرای صفراوی مشترک، مجرای کیستیک، و مجرای مشترک کبدی است.
کیسه صفرا دستگاه کوچکی در بدن است که در زیر کبد قرار دارد. عملکرد اولیۀ کیسه صفرا ذخیره کردن صفرا است که به عمل گوارش کمک می‎کنند. سنگ‌های کیسۀ صفرا درون کیسه صفرا و مجاری صفراوی از تجمع و سخت شدن ذرات بیلی‎روبین یا کلسترول ایجاد می‎شوند.
سنگ‎های کیسۀ صفرا از نظر اندازه می‎توانند در حد ذرات میکروسکپی باشند یا به اندازۀ توپ گلف بزرگ شوند. برخی از افراد دچار سنگ کیسۀ صفرا ممکن است فقط دچار یک یا دو سنگ شوند در حالی در مورد دیگران امکان ایجاد صدها سنگ در کیسۀ صفرای بیمار وجود دارد.
فقط در سطح ایالات متحد آمریکا در حدود 25 میلیون نفر دچار مشکل سنگ کیسۀ صفرا هستند و تقریباً 10 تا 15 درصد آمریکاییان در مقطعی از زندگی به مشکل سنگ کیسۀ صفرا دچار می‎شوند.
به هر جهت، تا 80 درصد مردم هیچ علامتی از ابتلاء به این مشکل نشان نمی‎دهند. دکترها معمولاً این سنگ‎های خاموش را در خلال جستجو برای کشف علت دیگر مشکلات پزشکی در فرآیند اولتراسوند شکم یا دیگر اقدامات تصویربرداری کشف می‎کنند.
کارشناسان ظن به آن دارند که تا 20 درصد مردم دچار سنگ کیسۀ صفرا در عین حال دارای سنگ در سیستم مجرای صفرا هستند.


مطالب این مقاله:
• علل و انواع سنگ کیسۀ صفرا
• ریسک فاکتورها
• لایم
• تشخیص
• درمان
• دورنما


علل و انواع سنگ‎های کیسه صفرا
سنگ‌های کیسۀ صفرا از نظر علت و نوع متفاوتند. به طور سنتی این سنگ‎ها به سه نوع اصلی تقسیم می‎شوند.

سنگ‎های صفراوی رنگی
این سنگ‏‎ها معمولاً سنگ‎های قهوه‎‎ای رنگی هستند که در مجراهای صفرا و همچنین مجرای صفراوی مشترک شکل می‎گیرند.
این سنگ‎ها از یک مادۀ موجود در بدن به نام بیلی‎روبین ایجاد می‎شوند.

سنگ‎های صفراوی کلسترولی
این سنگ‌های سبز و زرد در کیسۀ صفرا شکل می‎گیرند و معمولاً از جنس کلسترول هستند.
سنگ‎های کلسترولی کیسـۀ صفرا معمولاً پس از گذر از کیسه صفرا در یکی مجاری صفراوی یافت می‌شوند. این نوع سنگ‎های صفراوی فراوان‎ترین نوع سنگ‎های صفراوی در کشورهای توسعه یافته محسوب می‎شوند.

سنگ‏‌های مخلوط
این نوع سنگ‎های کیسۀ صفرا ترکیبی از دو یا چند ماده شامل کلسیم، فسفات، پروتئین، و سیستئین هستند.
تحقیقات اخیر وجود هشت نوع سنگ کیسۀ صفرا شامل ده زیرنوع را آشکار کرده‎اند.

سنگ‎های کیسۀ صفرای برگشت‌پذیر یا باقی مانده
سنگ‎های صفرای باقی مانده
برخی از اوقات ممکن است سنگ‎ها پش از برداشتن کیسۀ صفرا (عمل کوله‎سیستکتومی) به جای خود باقی بمانند. به طور معمول، وجود این سنگ‎ها حدود 3 سال پس از اینکه فرد تحت عمل کوله‌سیستکتومی قرار می‏‌گیرد مشخص می‎شود.

سنگ‎های برگشت‌پذیر
سنگ‎های برگشت‎پذیر به رشد خود در مجرای صفراوی پش از برداشتن کیسۀ صفرا ادامه می‎دهند.

ریسک فاکتورها
چندین ریسک فاکتور در مورد توسعۀ سنگ‎های کیسۀ صفرا وجود دارد. این ریسک فاکتورها موارد زیر را شامل می‎شوند:
• جنس مؤنث و دارا بودن میزان بالای هورمون استروژن
• بارداری
• گرفتن درمان جایگزینی هورمون یا قرص‎های پیشگیری از بارداری
• سن بالای 40 سال
• داشتن تاریخچۀ خانواداگی ابتلا به سنگ کیسۀ صفرا
• داشتن سابقۀ قومیتی بومیان آمریکا یا نژاد مکزیکی - آمریکایی
چاقی
کاهش وزن سریع
• داشتن رژیم غذایی پرکالری و کربوهیدرات‎های تصفیه شده و کم‎فیبر
• داشتن تاریخچۀ بیماری‎های دستگاه گوارش مثل بیماری کرون
• ابتلا به سندرم متابولیک، دیابت، یا مقاومت انسولین
• ابتلا به سیروز یا عفونت‎های سیستم مجرای صفراوی
• ابتلا به آنمی همولیتیک مثل بیماری سلول داسی شکل
در کنار داشتن سنگ‎های صفراوی به عنوان یک ریسک فاکتور کوله‎دوکولیتیازیس، مردم در عین حال در صورت داشتن سابقۀ عمل جراحی برداشتن کیسۀ صفرا یا در صورتی که دارای سابقۀ ابتلا به سنگ صفراوی در مجاری صفراوی بوده باشند در معرض خطر قرار دارند.
افراد دچار ریسک فاکتورهای بیماری یا وجود نگرانی در مورد ابتلاء آنها به سنگ کیسۀ صفرا باید با پزشک برای کار در مورد ریسک هم تشکیل سنگ صفراوی و هم کوله‎دوکولیتیازیس کار کنند.

علایم
وقتی سنگ کیسۀ صفرا باعث ایجاد درد می‎شود، به این علت است که سنگ سبب بروز انسداد در کبد، کیسۀ صفرا یا مجاری صفراوی شده است. در برخی موارد این وضعیت می‎تواند به بروز ناراحتی‌های شدید منجر گردد. به هر جهت، برخی از مردم دچار سنگ‎های صفراوی هیچ علامتی را تجربه نمی‎کنند.
مردم ممکن است بیماری سنگ کیسۀ صفرا را به صورت فشار یا درد در قسمت بالای سمت راست شکم احساس کنند، و این درد معمولاً پس از خوردن غذاهای سنگین بروز می‎کند. درد معمولاً در ناحیۀ استخوان سینه جایگیر می‎شود و می‎تواند به سمت تیغه‎های شانه حرکت کند.
وقتی سنگ مجرای صفرا را مسدود می‎کند، علایم می‏تواند شامل موارد زیر باشد:
• درد، که می‎تواند شدید بوده و تا چند ساعت ادامه داشته باشد
تب
لرز
• زردی پوست و سفیدی چشم‎ها
تهوع و استفراغ
• روشن شدن رنگ مدفوع
• ادرار تیره به رنگ چای

عوارض
سنگ‎های کیسۀ صفرا و انسداد مجاری دارای عوارضی هستند که برخی از آنها می‎توانند کشنده باشند. این عوارض شامل موارد زیرند:
التهاب کیسۀ صفرا یا کبد
• صدمه به کیسۀ صفرا، مجاری صفراوی یا کبد
• عفونت میکربی
پانکراتیت سنک کیسۀ صفرا، که یکی از التهاب‎های لوزالمعده محسوب می‎شود
مرگ
به علت شدت این عوارض، این موضوع مهم است که مردم دچار کوله‎دوکولیتیازیس در اسرع وقت در پی درمان خود باشند.

تشخیص
در طول ارزیابی برای سنگ‌های کیسۀ صفرا، دکترها ممکن است از چند ابزار تشخیصی برای آزمایش سنگ کیسۀ صفرا و دیگر اختلالات دارای علایم مشابه استفاده کنند.
برخی از دیگر بیماری‎ها که دارای علایم مشابه سنگ کیسۀ صفرا هستند عبارتند از:
سرطان کیسۀ صفرا
• التهاب کیسۀ صفرا یا عفونت بدون داشتن سنگ
• اولسرها
• پانکراتیت
ریفلاکس اسید
آپاندیسیت
• دیسکینزی صفراوی، که به معنی عدم حرکت کامل صفرا از طریق سیستم مجرای صفراوی است

تست‎های رادیولوژی
دکترها ممکن است در خلال فرآیند تشخیص و ارزیابی برخی ابزارهای رادیولوژی را مورد استفاده قرار دهند که عبارتند از:
• اولتراسوند
CT اسکن
MRI
کوله‎سینتیگرافی که اسکن اسید هیدروکسیل امینودیاستیک (HIDA scan) نیز خوانده می‎شود نوعی اسکن پزشکی هسته‎ای است که برای ارزیابی کیسۀ صفرا و سیستم صفراوی مورد استفاده قرار می‎گیرد.
دیگر تست رادیولوژی که می‎توان در این مورد استفاده کرد اندوسکپی کولانژیوپانکراتوگرافی (ERCP) قهقرایی است. این اقدامی تشخیصی است که در آن یک لولۀ مجهز به دوربین در انتهای آن برای معاینۀ مجاری صفراوی و پانکراتیک مورد استفاده قرار می‎گیرد. رنگ به درون این مجراها تزریق و عکس اشعۀ ایکس گرفته می‎شود.

تست‏‌های خون
دکترها ممکن است آزمایش مواد موجود در خون را برای ارزیابی بهتر وضعیت کبد توصیه کنند. این کار ممکن است به تست عملکرد کبد مربوط بوده و شامل بررسی سطح مواد مندرج در زیر باشد:
• بیلی‎روبین
• آلکالین فسفاتاز
آنزیم‎های ALT و AST
• گاما گلوتامیل‎ترانسفراز (GGT)
به علاوه، ممکن است برخی تست‎های دیگر خون برای بررسی عفونت یا دیگر عوامل نگرانی‎زا انجام شود.
نتایج این تست‎ها اطلاعات مفیدی در مرود چگونگی کارکرد بدن در اختیار پزشکان قرار می‎دهد. برای مثال، با در دست داشتن نتایج تست‎های مزبور پزشکان می‏توانند بگویند که آیا عفونتی در بدن بیمار وجود دارد و یا کبد ملتهب است یا خیر.

درمان
وقتی که دکتر وجود کوله‎دوکولیتیازیس را تشخیص دهد، احتمالاً برخی اقدامات درمانی یا جراحی را برای برداشتن سنگ یا سنگ‎های مسدود کنندۀ مجرای صفراوی توصیه می‎کند. رایج‌ترین اقدام پزشکی در این مورد ERCP همراه اسفنکتروتومی نامیده می‎شود.
در طول این عمل، جراح از یک لولۀ مجهز به دوربین به نام اندوسکپ برای بررسی مجاری کبد و لوزالمعده استفاده می‎کند.
سپس پزشک جراح یک شکاف باریک به نام اسفنکتروتومی برای برداشتن سنگ از مجرای صفراوی در بدن بیمار ایجاد می‎کند. این مجرا به درون رودۀ کوچک تخلیه می‎شود.
برای بیمارانی که دچار عفونتی در مجاری صفراوی به نام کلانژیت شده‎اند، ERCP معمولاً برای برداشتن سنگ‎ها توصیه می‎شود. برداشتن تمامی انسدادها و دادن آنتی‎بیوتیک مهم‌ترین مراحل درمان این بیماری محسوب می‎شوند.
مؤثرترین درمان برای بیماری کیسۀ صفرای فعال ادامه‏‌دار برداشتن کیسۀ صفرا است. این اقدام معمولاً زمانی انجام می‎شود که سنگ‎ها برداشته شده و تمامی عفونت‎ها و التهاب‎های موجود بهبود پیدا کرده‎اند.
لیتوتریپسی شوک موج، اقدامی که با استفاده از ضربۀ موج باعث تقسیم سنگ کیسۀ صفرا به قطعات کوچک‎تر می‌شود، یک گزینۀ درمانی محتمل دیگر است، اما به دلیل خطر بازگشت سنگ‎ها به ندرت مورد استفاده قرار می‎گیرد.
این عمل ممکن است برای افرادی تجویز شود که دارای مجرای صفراوی سنگ‌ساز هستند که نمی‎توان آنها را با عمل ERCP خارج کرد. عمل مزبور در عین حال در مواقعی که کیسۀ صفرا صرفاً دارای یک سنگ باشد مفید است.
یک جنبۀ کاهش دهندۀ اعتبار این اقدام وجود این گرایش است که اغلب پس از برداشتن سنگ‎های زائد انجام اقدام اندوسکپی مورد نیاز است.
بر مبنای تحقیقات انجام شده استفاده از دارو برای درمان بیماری سنگ کیسۀ صفرای فعال مفید نشان نداده است.

دورنما
هر کسی که دارای نشانه‎ها یا علایم گهگاهی سنگ کیسۀ صفرا است باید به دکتر مراجعه کند. اگر علایم به جای خود باقی بمانند یا تشدید شوند، افراد باید برای ارزیابی عاجل و درمان به بیمارستان مراجعه کنند.
هر فرد دچار کوله‎دوکولیتیازیس نیازمند برخورداری از نظارت و مراقبت پزشکی است تا عوارض بیماری محدود شود.

Source:
Choledocholithiasis: Causes, symptoms, and diagnosis
Last reviewed Mon 14 August 2017
By Lori Smith BSN MSN CRNP
Reviewed by Judith Marcin, MD 

نظرات (0)

تاکنون هیچ نظری درباره این مطلب ارائه نشده است.

نظر خود را اضافه کنید.

نظر شما پس از بازبینی منتشر می‌شود.
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید.