دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

فهرست صفحات

یرقان معمولاً نشان دهنده وجود مشکلی در کبد یا مجرای صفرا است.

مقالات خون‌شناسی
تغییر اندازه و نوع قلم متن

یرقان اصطلاحی است که برای توصیف ته‎رنگ زرد روی پوست و سفیدی چشم‌ها به کار می‌رود. احتمال زرد شدن مایعات بدن نیز وجود دارد.
بسته به میزان بیلی‌روبین (ماده زائد موجود در خون) رنگ پوست و سفیدی چشم‌ها متفاوت خواهد بود. میزان متوسط بیلی‌روبین به رنگ زرد منجر می‌شود حال آنکه مقادیر زیاد آن نمایی قهوه‌ای رنگ ایجاد می‌کند.
در حدود 60 درصد از نوزادان متولد شده در ایالات متحد آمریکا دچار یرقان می‌شوند. به هر حال، یرقان ممکن است در هر سنی ایجاد شود و به طور معمول نتیجه یک بیماری زیربنایی است. یرقان معمولاً نشان دهنده وجود مشکلی در کبد یا مجرای صفرا است.


[آنچه می‌خوانیم:]
• علل یرقان
• ریسک فاکتورهای یرقان
• درمان یرقان
• پیشگیری از یرقان
• علایم یرقان
• عوارض یرقان
• انواع یرقان
• یرقان در نوزادان
• سطوح بیلی‌روبین
• تشخیص یرقان


علل یرقان
یرقان زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها است که هنگامی ایجاد می‎شود که بدن قادر به پردازش کامل بیلی‌روبین نیست. این اختلال ممکن است بر اثر وجود مشکلی در کبد ایجاد گردد.
یرقان ایکتروس نیز نامیده می‌شود.
بیلی‌روبین یک ماده زائد زرد رنگ است که پس از استخراج آهن از خون در جریان خون باقی می‌ماند.
کبد مواد زائد را از خون خارج می‌کند. وقتی بیلی‌روبین به کبد می‎رسد، مواد شیمیایی دیگری متوجه آن می‌شوند. نتیجه این روند ماده‌ای به نام بیلی‌روبین کونژوگه است.
کبد یک مایع گوارشی به نام صفرا تولید می‌کند. بیلی‎روبین کونژوگه به داخل صفرا وارد و سپس از بدن خارج می‌شود. این نوع از بیلی‌روبین است که باعث ایجاد رنگ قهوه‎ای مدفوع می‎شود.
اگر میزان بیلی‎روبین زیاد باشد امکان نشت آن به بافت‌های اطراف وجود دارد. این وضعیت زیر عنوان بیلی‎روبینمی شناخته شده و سبب زرد شدن پوست و چشم‌ها می‌شود.

ریسک فاکتورهای یرقان
یرقان اغلب مواقع در نتیجه یک اختلال زیربنایی ایجاد می‌گردد که سبب تولید بیش از حد بیلی‌روبین یا ممانعت از کبد برای خلاصی از آن می‌شود. هر دو علت مزبور باعث انباشت بیلی‌روبین در بافت‌ها می‎گردد.
بیماری‌های زیربنایی که می‌توانند باعث ایجاد یرقان شوند عبارتند از:
التهاب حاد کبد. التهاب حاد کبد می‎تواند بر توانایی کبد برای کونژوگه کردن و رهش بیلی‌روبین تأثیر منفی بگذارد که نتیجه آن بروز انسداد است.
• التهاب مجرای صفرا. التهاب مجرای صفرا می‌تواند از رهش صفرا و دفع بیلی‌روبین پیشگیری کند، که این سبب ایجاد یرقان می‎شود.
انسداد مجرای صفرا. انسداد مجرای صفرا مانع از دفع بیلی‌روبین توسط کبد می‌شود.
آنمی همولیتیک. تولید بیلی‎روبین وقتی مقادیر زیاد سلول‎های قرمز خون تجزیه می‌شود، افزایش می‌یابد.
سندرم ژیلبرت. سندرم ژیلبرت یک بیماری ارثی است که بر توانایی آنزیم‌ها در فرآیند دفع صفرا تأثیر منفی می‌گذارد.
• کلستازیس (کلستاز). کلستاز باعث ایجاد اختلال در جریان صفرا از کبد می‌شود. صفرای حاوی بیلی‌روبین کونژوگه به جای دفع شدن در کبد باقی می‌ماند.
نادرترین اختلالات منجر به ایجاد یرقان عبارتند از:
• سندرم کریگلر - ناژار. این یک بیماری ارثی است که بر آنزیم خاص مسؤول پردازش بیلی‌روبین تأثیر منفی می‌گذارد.
• سندرم دابین - جانسون. این سندرم یک شکل ارثی یرقان مزمن است که مانع از تخلیه بیلی‌روبین کونژوگه شده به داخل سلول‎های کبد می‎شود.
• سودو-هابیت. این نوعی یرقان بی‌ضرر است. زرد شدن پوست در این نوع یرقان به علت وجود مقادیر بالای بتا کاروتن است و نه بیلی‎روبین اضافی. سودو-هابیت معمولاً بر اثر خوردن مقادیر زیاد هویج، اسکواش یا ملون ایجاد می‌شود.

درمان یرقان
درمان یرقان به علت زیربنایی ایجاد آن بستگی دارد.
هدف درمان یرقان خاتمه دادن به علت است و نه رفع علایم آن.
درمان‌های زیر برای یرقان مورد استفاده قرار می‌گیرند:
• یرقان ناشی از آنمی را می‎توان با افزایش مقدار آهن موجود در خون، یا مصرف مکمل آهن یا خوردن غذاهای غنی از آهن درمان کرد.
• یرقان ناشی از هپاتیت نیاز به داروهای ضد ویروس یا استروئیدی دارد.
• پزشکان می‌توانند یرقان ناشی از انسداد را با رفع انسداد با عمل جراحی درمان کنند.
• اگر یرقان بر اثر مصرف یک دارو ایجاد شده باشد، درمان شامل چرخش به سوی مصرف دارویی جایگزین خواهد بود.

پیشگیری از یرقان
یرقان به عملکرد کبد مرتبط است. این موضوع حیاتی است که مردم از طریق خوردن غذاهای سالم، ورزش منظم و عدم مصرف الکل بیش از مقادیر توصیه شده به حفظ سلامت کبد کمک کنند.

علایم یرقان
علایم شایع یرقان شامل موارد زیر است:
• ته‌رنگ زرد روی پوست و سفیدی چشم‌ها، که معمولاً در ناحیه سر آغاز می‎شود و به سراسر بدن گسترش پیدا می‌کند
• رنگ پریده شدن مدفوع
• تیره رنگ شدن ادرار
• خارش
علایم همراه یرقان ناشی از کمبود مقادیر بیلی‌روبین عبارتند از:
خستگی مفرط
درد شکم
کاهش وزن
استفراغ
تب
• رنگ پریده شدن مدفوع
• تیره رنگ شدن ادرار

عوارض یرقان
خارش همراه یرقان گاه ممکن است چندان شدید باشد که بیماران با خشونت اقدام به خراشیدن پوست خود کنند، دچار اینسومنیا یا در موارد شدید حتی دچار افکار خودکشی شوند.
وقتی عوارض بروز می‌کنند، این معمولاً ناشی از وجود یک مشکل اساسی است و نه صرف یرقان.
برای مثال اگر انسداد مجرای صفرا باعث بروز یرقان باشد، خونریزی خارج از کنترل ممکن است ایجاد گردد. دلیلش آن است که انسداد مورد اشاره باعث کاهش ویتامین‌های ضروری برای فرآیند حیاتی انعقاد می‎شود.

انواع یرقان
سه نوع اصلی یرقان وجود دارد:
• یرقان هپاتوسلولار بر اثر یک بیماری یا آسیب دیدگی کبد ایجاد می‎شود.
• یرقان همولیتیک بر اثر همولیز یا شتاب تنزل سلول‎های سفید خون، که به افزایش تولید بیلی‎روبین منجر می‎شود، بروز می‌کند.
• یرقان انسدادی در نتیجه انسداد ایجاد شده در مجرای صفرا ایجاد می‌گردد. این وضعیت مانع از خروج بیلی‌روبین از کبد می‌شود.

یرقان در نوزادان
یرقان یک مشکل شایع سلامت در نوزادان تازه متولد شده است. در حدود 60 درصد از نوزادان دچار یرقان می‌شوند، و این رقم در نوزادان با تولد زودرس (متولد شده پیش از هفته 27 بارداری) به 80 درصد می‎رسد.
علایم یرقان در نوزادان خود را در فاصله حدود 72 ساعت پس از تولد نشان می‌دهد.
سلول‎های قرمز خون در بدن نوزاد اغلب اوقات تجزیه و جایگزین می‎شود. این فرآیند به تولید بیلی‌روبین اضافی منجر می‌گردد. به علاوه کبد نوزاد هنوز به توسعه کامل نرسیده است و بنابراین در مورد فیلتر کردن بیلی‌روبین موجود در بدن کارآیی کمی دارد.
علایم یرقان در نوزادان به طور معمول بدون درمان در طول 2 هفته از بین می‌رود. به هر جهت، نوزادان دچار مقادیر بالای بیلی‌روبین نیاز به درمان توسط انتقال خون یا نوردرمانی دارند.
در این موارد درمان نوزاد امری حیاتی است زیرا یرقان در نوزادان می‌تواند به کرنیکتروس منجر شود، که نوع بسیار نادری از صدمه مغزی است.

سطوح بیلی‌روبین
سطح بیلی‌روبین در یک تست خون به نام تست بیلی‌روبین تعریف می‎شود. این تست سطح بیلی‌روبین غیر کونژوگه یا غیر مستقیم را اندازه‌گیری می‌کند. این دو مسؤول بروز یرقان هستند.
سطح بیلی‌روبین بر مبنای میلی‌گرم بر دسی‌لیتر (mg/dl) اندازه‌گیری می‌شود. بزرگسالان و کودکان بزرگ‌تر باید سطحی بین 0.3 تا 0.6 میلی‌گرم بر دسی‎لیتر داشته باشند. در حدود 97 درصد نوزادان متولد شده پس از 9 ماه بارداری دارای سطحی زیر 13 میلی‌گرم / دسی‌لیتر هستند. اگر میزان بیلی‌روبین آنان بیش از مقدار ذکر شده باشد، معمولاً باید برای بررسی بیشتر زیر نظر پزشک قرار گیرند.
دامنه مورد اشاره ممکن است در آزمایشگاه‎های مختلف یکسان نباشد. نوع درمان به سطح بیلی‌روبین بیمار بستگی دارد.

تشخیص یرقان
اغلب مواقع پزشک تاریخچه پزشکی بیمار را گرفته و یک معاینه بالینی برای تشخیص یرقان و تأیید سطوح بیلی‌روبین انجام می‌دهد. پزشک نگاهی از نزدیک به شکم بیمار می‌اندازد تا وضعیت را در مورد تومورها بررسی کرده و استحکام کبد را کنترل کند.
سفت بودن کبد نشان دهنده سیروز یا جراحت کبد خواهد بود. اگر کبد به سختی سنگ باشد این وضعیت نشان دهنده وجود سرطان است.
تست‌های مختلفی برای تأیید یرقان وجود دارد. نخستین این تست‌ها تست عملکرد کبد برای تعیین این موضوع است که آیا کبد دارای کارکرد کامل است یا خیر.
اگر پزشک نتواند علت را تشخیص دهد، برای بررسی سطح بیلی‌روبین و ترکیب‌بندی خون درخواست آزمایش خون خواهد داد که شامل موارد زیر است:
• تست بیلی‌روبین. سطح بالای بیلی‌روبین غیر کونژوگه در مقایسه با سطوح بیلی‌روبین کونژوگه عنوانگر یرقان همولیتیک است.
• شمارش کامل خون (CBC). سطح گلبول‌های قرمز، سفید و پلاکت‌های خون را اندازه‌گیری می‌کند.
• تست هپاتیت (هپاتیت A، هپاتیت B، هپاتیت C). اینها تست‌هایی هستند که برای طیفی از عفونت‎های کبد به کار می‎روند.
اگر ظن به انسداد مطرح باشد پزشک ساختار کبد را مورد معاینه قرار خواهد داد. در این موارد پزشکان از تست‌های تصویربرداری شامل MRI، سونوگرافی و CT اسکن استفاده می‌کنند.
کولانژیوپانکراتوگرافی رتروگراد اندوسکپیک (ERCP) نیز قابل استفاده است. در این تست اندوسکپی و عکسبرداری اشعه X ادغام می‌شود.
بیوپسی کبد می‌تواند وجود التهاب، سیروز، سرطان و بیماری کبد چرب را کشف کند./


• کارولین جیلوت، کاریسا استیفنز
• ترجمه محمدقاسم رافعی


Source:
Medical News Today
Jaundice: Everything you need to know
Last revision Thu 10 January 2019
Written by Caroline Gillott
Reviewed by Carissa Stephens, RN, CCRN, CPN

مطالب پیشنهادی ما برای مطالعه

آنتی‌اکسیدان شیر مادر از بیماری کبدی در فرزند پیشگیری می کند

باور بر این است که آنتی‎اکسیدان‎ها به علت توانایی محافظت از سلول‎ها در برابر صدمات از چند بیماری مزمن شامل بیماری قلبی عروقی و سرطان پیشگیری می‎کنند. آنتی‎اکسیدان عموماً در میوه‎ها و سبزیجات یافت می‎ش

هورمون محدودکنندة فیبروز برای بیماری کبد چرب غیر الکلی کشف شد

آمار استئاتوهپاتیت غیر الکی در سطح جهان رو به افزایش است. این اختلال یکی از عوارض بیماری کبد چرب غیر الکلی است که در آن – علاوه بر وجود چربی در کبد، التهاب و آسیب نیز وجود دارد. درمان مؤثری برای این ب