دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

فهرست صفحات

فشار خون بالا (هیپرتانسیون) بنا به دلایل موجه "قاتل خاموش" نام گرفته است. این عارضه هیچ علامتی ندارد اما یک ریسک فاکتور اصلی بیماری قلبی و سکته مغزی محسوب می‎شود.

مقالات فشار خون
تغییر اندازه و نوع قلم متن

• مارجوری هکت، کاریسا استیفنز
• ترجمه نادر اکبری سراوانی


فشار خون بالا (هیپرتانسیون) بنا به دلایل موجه "قاتل خاموش" نام گرفته است. این عارضه هیچ علامتی ندارد اما یک ریسک فاکتور اصلی بیماری قلبی و سکته مغزی محسوب می‎شود. دو بیماری مزبور در سطح جهان جزء عوامل پیشتاز در ایجاد مرگ و میر محسوب می‎شوند. در سطح ایالات متحد آمریکا از هر سه فرد بزرگسال یک نفر دچار هیپرتانسیون است.
فشار خون به میلی‎متر جیوه اندازه‌گیری می‌شود. در این مورد دو شماره کاربرد دارند:
• فشار خون در هنگام ضربان قلب (فشار خون سیتولیک، که عدد بالایی مورد خوانش است)
• فشار خون در فاصلۀ مابین ضربان قلب، که در آن قلب در حالت استراحت قرار دارد (فشار خون دیاستولیک، که عدد پایینی مورد خوانش است)
فشار خون به میزان پمپاژ خون از سوی قلب، و میزان مقاومت در برابر جریان خون در شریان‎ها بستگی دارد. هر قدر شریان‎ها باریک‎تر باشند، فشار خون بیشتر خواهد بود.
فشار خون پایین‎تر از 120/80 میلی‌متر جیوه نرمال تلقی می‌شود. فشار خون 140/90 یا بیشتر فشار خون بالا تلقی می‎گردد. اگر اعداد مربوط به فشار خون فردی بالاتر از میزان نرمال و کمتر از 140/90 باشد وی در دسته‎ای به نام پیشاهیپرتانسیون قرار می‎گیرد. این بدان معنی است که چنین فردی در معرض ابتلا به فشار خون بالا قرار دارد.
مطالعات نشان داده‎اند که در طول 2 تا 4 سال بین 30 تا 40 درصد مردم دچار وضعیت پیشاهیپرتانسیون دچار هیپرتانسیون می‎شوند.
خبر خوب در مورد فشار خون بالا این است که تغییرات سبک زندگی می‎تواند آن را کاهش داده و ریسک مبتلابه فرد را بدون استفاده از دارو کم کند.
در این مقاله 17 راه مؤثر برای کاهش فشار خون مطرح می‎شود.

1. میزان فعالیت خود را افزایش دهید و بیشتر ورزش کنید
افراد پیر و دارای زندگی کم‎تحرک که در ورزش‌های اروبیک مشارکت کرده بودند به طور متوسط 3.9 درصد کاهش فشار خون سیستولیک و تا 4.5 درصد کاهش فشار خون دیاستولیک را تجربه کردند. این دستاورد کارآیی معادل برخی داروهای مخصوص فشار خون را نشان می‎دهد.
وقتی ضـربان قـلب و تعــــداد تنفس در فرد افزایش می‎یابد، قلب قوی‎تر می‎شود و خون را با تلاش کمتری پمپ می‎کند. این وضعیت باعث کاهس فشار وارد شده بر شریان‎ها می‎شود و فشار خون را کاهش می‎دهد.
یک گزارش در سال 2013 از سوی "کالج کاردیولوژی آمریکا" و "انجمن قلب آمریکا" فعالیت فیزیکی با فشار متوسط تا شدید را برای سه تا چهار جلسۀ 40 دقیقه‎ای در طول هفته توصیه می‌کند.
"کالج پزشکی ورزشی آمریکا" توصیه‌های مشابهی ارائه داده است.
ولی کسی مجبور نیست ماراتن بدود. بالا بردن میزان فعالیت فیزیکی می‎تواند کاری به سادگی بالا رفتن از پله‌ها، راه رفتن به جای راندن اتومبیل، انجام کارهای خانه، باغبانی، دوچرخه‎سواری یا مشارکت در بازی‎های ورزشی باشد. فقط کافی است این کارها مبنای منظمی داشته باشند و روزانه نیم ساعت فعالیت بدنی با شدت متوسط در برنامۀ زندگی فرد لحاظ شود.
مثالی از فعالیت متوسط با بازده زیاد تای چی است. یک مطالعه پی برده است که 12 هفته تمرینات تای چی به مدت 40 دقیقه سه بار در طول هفته باعث ایجاد 8.8 تا 15.6 میلی‎متر جیوه کاهش در فشار خون می‎شود.
یک مطالعۀ مرور تحقیقات در سال 2014 در مورد ورزش و کاهش فشار خون پی برده است که ترکیبات ورزشی متعددی وجود دارد که فشار خون را کاهش می‎دهند. ورزش‌های اروبیک، تمرینات مقاومتی، تمرینات مداخله‎ای با شدت بالا، دوره‌های کوتاه مدت ورزش روزانه، یا پیاده‎روی به میزان 10.000 قدم روزانه همگی باعث کاهش فشار خون می‎شوند.
یک مرور دیگر پی برده است که تمرینات ورزشی با شدت کم تا متوسط به اندازۀ تمرینات ورزشی با شدت بالا در کاهش فشار خون مؤثر است.

2. کاهش وزن در صورت داشتن اضافه وزن
اگر کسی دچار اضافه وزن باشد حتی کاهش وزن به میزان چند کیلوگرم می‎تواند به کاهش فشار خون منجر شود. به علاوه کاهش وزن سبب کاهش ریسک ابتلا به اختلالات دیگر می‎شود.
یک مرور بر روی چندین مطالعه در سال 2016 گزارش داده است که رژیم کاهش وزن فشار خون را به طور متوسط 3.2 تا 4.5 میلی‎متر جیوه کاهش می‎دهد.

3. کاهش یا قطع مصرف قند و کربوهیدرات‌های تصفیه شده
بسیاری مطالعات علمی نشان داده‎اند که محدود کردن مصرف قند و کربوهیدرات‌های تصفیه شده می‎تواند به کاهش وزن و کاهش فشار خون کمک کند.
یک مطالعۀ مربوط به سال 2010 رژیم غذایی کم‌کربوهیدرات را با رژیم کم‌چربی مقایسه کرده است. رژیم کم‌چربی شامل یک رژیم دارویی نیز بود. هر دو رژیم غذایی باعث کاهش وزن شدند، اما رژیم غذایی کم کربوهیدرات در زمینۀ کاهش فشار خون عملکرد بهتری داشت. رژیم کم‎کربوهیدرات فشار خون را به میزان 4.5 تا 5.9 میلی‎متر جیوه کاهش داد. رژیم غذایی کم‎چربی در کنار رژیم دارویی فشار خون را فقط به میزان 0.4 تا 1.5 میلی‎متر جیوه کاهش داد.
یک آنالیز مربوط به سال 2012 بر روی 17 مطالعه مربوط به رژیم کم‎کربوهیدرات و ریسک بیماری قلبی پی برد که این رژیم‎ها فشار خون را به صورت متوسط به میزان 3.10 تا 4.81 میلی‎متر جیوه کاهش داده‎اند.
یک عارضۀ جانبی رژیم غذایی کم‎کربوهیدرات و کم‎قند این است که فرد دچار احساس پری می‎شود زیرا مقدار بیشتری پروتئین و چربی مصرف می‎کند. در عین حال فرد می‎تواند ریسک مربوط به بیماری دیابت و بیماری قلبی را نیز برای خود کاهش دهد.

در مورد اختلالات خون بیشتر بخوانیم:

چگونه تشخیص دهیم که دچار افزایش فشار خون هستیم؟

 فشار خون، هیپرتانسیون، کاهش فشار خون، فشار خون بالا، نمک، منیزیم، سدیم، الکل، خواب کافی، گیاهان دارویی، داروهای کاهش فشار خون، ورزش، یوگا، تای چی، طب سوزنی، موسیقی درمانی، سیر، زنجبیل، کاج بیابانی، ترک سیگا،  لوبیای سیاه ، کاستونسپرمیوم ائوسترال)، پنجه گربه (یوراسیا رینکوفیلا)، آب کرفس (اپیوم گراوئولنس)، زالزالک چینی (کراتئگوس پیناتیفیدا)،  عصاره قهوه (کاسیا اسیدنتالیس)، ریشه زنجبیل،  کتان صحرایی غول‎پیکر (کاسکوتا ریفلکسا)

 ترومبوسیتوز (ترومبوسایتوسیس) یا افزایش بیش از حد پلاکت‌ها در خون

فشار خون، هیپرتانسیون، کاهش فشار خون، فشار خون بالا، نمک، منیزیم، سدیم، الکل، خواب کافی، گیاهان دارویی، داروهای کاهش فشار خون، ورزش، یوگا، تای چی، طب سوزنی، موسیقی درمانی، سیر، زنجبیل، کاج بیابانی، ترک سیگا،  لوبیای سیاه ، کاستونسپرمیوم ائوسترال)، پنجه گربه (یوراسیا رینکوفیلا)، آب کرفس (اپیوم گراوئولنس)، زالزالک چینی (کراتئگوس پیناتیفیدا)،  عصاره قهوه (کاسیا اسیدنتالیس)، ریشه زنجبیل،  کتان صحرایی غول‎پیکر (کاسکوتا ریفلکسا)

4. سدیم کمتر و پتاسیم بیشتر بخورید
کاهش مصرف نمک و افزایش میزان مصرف پتاسیم می‎تواند باعث کاهش فشار خون شود.
پتاسیم مزیتی دوگانه دارد: هم اثرات نمک را در بدن کاهش می‎دهد و هم تنش موجود در رگ‎های خونی را پایین می‎آورد.
افزایش میزان مصرف پتاسیم کار آسانی است - بسیاری از غذاها به طور طبیعی دارای پتاسیم هستند که از جملۀ آنها می‎توان به موارد زیر اشاره کرد:
• لبنیات (شیر و ماست)
• ماهی
• انواع میوه (موز، پرتقال، زردآلو)
• سبزیجات (سیب زمینی شیرین، سیب زمینی، گوجه فرنگی، اسفناج)
این نکته را باید به خاطر داشت که پاسخ افراد به نمک متفاوت است. برخی از مردم دچار حساسیت به نمک هستند: مصرف نمک بیشتر باعث افزایش فشار خون آنان می‎شود. دیگر مردم نسبت به نمک غیر حساس هستند. آنها می‌توانند مقدار زیادی نمک بخورند و بدون دچار شدن به افزایش فشار خون نمک اضافی را از راه ادرار دفع کنند.
کاهش مصرف نمک با استفاده از رژیم غذایی متوقف کنندۀ هیپرتانسیون توسط "انستیتوهای ملی سلامت" توصیه شده است. این رژیم غذایی بر مصرف کم سدیم و مصرف بیشتر میوه، سبزی، لبنیات کم‎چرب، غلات کامل، ماکیان، انواع لوبیا و نیز مصرف کمتر شیرینی و گوشت قرمز تأکید دارد.

5. مصرف غذاهای فرآوری شده را کاهش دهید
اغلب نمک اضافی در رژیم غذایی از غذاهای فرآوری شده و غذاهای رستورانی می‎آید. اقلام غذایی عامه‎پسند شامل گوشت‎های فرآوری شده، سوپ‌های کنسروی، پیتزا، چیپس و دیگر اسنک‎ها است.
غذاهای دارای برچسب "کم‌چرب" معمولاً دارای مقدار زیادی قند و نمک برای جبران فقدان چربی هستند. چربی چیزی است که به غذا طعم می‎دهد و باعث ایجاد سیری می‎شود.
کاهش دادن (یا حتی بهتر از آن قطع مصرف) غذاهای فرآوری شده باعث کاهش مصرف نمک، قند و کربوهیدرات‎های تصفیه شده می‎شود. همۀ این موارد به کاهش فشار خون منجر می‏شوند.
بررسی برچسب موارد غذایی را به یک عادت تبدیل کنید. بر مبنای اعلام FDA، اگر میزان نمک مادۀ غذایی روی برچسب 5 درصد یا کمتر ذکر شده باشد پایین تلقی می‎شود. 20 درصد یا بیشتر زیاد تلقی می‎گردد.

6. سیگار را ترک کنید
متوقف کردن مصرف سیگار برای سلامت کل بدن مفید است. سیگار کشیدن باعث افزایش فوری و موقتی فشار خون و افزایش ضربان قلب می‎شود.
در درازمدت، مواد شیمیایی موجود در تنباکو می‎توانند از طریق آسیب زدن به رگ‎های خونی و باریک کردن شریان‎ها باعث افزایش فشار خون شوند. سفت شدن شریان‎ها سبب بالا رفتن فشار خون می‎شود. مواد شیمیایی تنباکو می‏توانند حتی در صورت استنشاق غر مستقیم دود سیگار باعث آسیب دیدن رگ‎های خونی شوند. کودکان در معرض استنشاق دود غیر مستقیم سیگار در مقایسه با گروه کنترل (فاقد تماس با دود غیر مستقیم سیگار) فشار خون پایین‎تری داشتند.

7. استرس بیش از حد را کاهش دهید
ما در دورانی پر از استرس زندگی می‎کنیم. نیازهای محیط کار و خانواده، سیاست‎های ملی و بین‎المللی - اینها همگی عوامل تقویت کنندۀ استرس هستند. یافتن راه‎هایی برای کاهش استرس برای حفظ سلامت فرد و نیز فشار خون وی مهم است.
کاهش استرس با شناخت عوامل محرک استرس در فرد و نیز عوامل ایجاد آرامش در وی آغاز می‏شود. در این مسیر می‌‏توان تنفس عمیق، راه‌پیمایی، تماشای یک فیلم کمدی، و گوش دادن به موسیقی آرام‎بخش را در دستور کار قرار داد. اینها برخی از راه‎هایی هستند که به کمک آنها می‎توان استرس را با موفقیت کاهش داد.
موسیقی به شکل موفقیت‎آمیزی به عنوان یک راهکار درمانی برای کاهش فشار خون مورد استفاده قرار گرفته است. این نیز اثبات شده است که استفادۀ منظم از سونا باعث کاهش استرس و فشار خون می‎شود. و در عین حال نشان داده شده است که طب سوزنی نیز به کاهش فشار خون کمک می‎کند.

8. مدیتیشن یا یوگا را امتحان کنید
مراقبۀ ذهنی و مدیتیشن شامل مدیتیشن متعالی، از دیرباز به عنوان یک روش کاهش استرس مورد استفاده قرار گرفته (و مطالعه شده) است. یک مطالعه در سال 2012 می‌نویسد که یک برنامۀ دانشگاهی در ماساچوست به بیش از 19.000 نفر از مردم برای استفاده از برنامۀ مراقبۀ ذهنی یاری کرده است. 
یوگا که شامل کنترل بر تنفس، حالت قرارگیری بدن، و تکنیک‎های مدیتیشن است، نیز در کاهش استرس و فشار خون مؤثر بوده است. یک مرور مربوط به سال 2013 بر روی 17 مطالعه در مورد یوگا و فشار خون پی برده است که کاربرد یوگا به طور متوسط باعث ایجاد کاهشی 3.62 تا 4.17 میلی‎متر جیوه در فشار خون می‎شود. برخی از انواع یوگا در این زمینه تا دو برابر مؤثرتر بوده‎اند.

9. مقداری شکلات تلخ بخورید
نشان داده شده است که شکلات تلخ باعث کاهش فشار خون می‎شود. اما شکلات تلخ مورد اشاره باید حاوی 60 تا 70 درصد کاکائو باشد. یک مطالعه از سوی "دانشکدۀ پزشکی هاروارد" پی برده است که خوردن یک بسته شکلات تلخ در هر روز به کاهش فشار خون کمک می‎کند. گمان می‎رود که فواید مزبور ناشی از فلاونوئیدهای موجود در شکلات شیرین نشده باشد که به اتساع رگ‎های خونی کمک می‎کنند.
یک مطالعه در سال 2010 بر روی 14.310 نفر پی برد که مصرف شکلات تلخ‎تر به کاهش قابل ملاحظۀ فشار خون منجر می‎شود.

10. این گیاهان دارویی را امتحان کنید
گیاهان دارویی از دیرباز در بسیاری از فرهنگ‎ها برای درمان طیفی از ناخوشی‎ها مورد استفاده قرار گرفته‎اند.
نشان داده شده است که برخی از گیاهان دارویی به کاهش فشار خون منجر می‎شوند. برای درک اینکه کدام اجزاء و ترکیبات موجود در این گیاهان باعث چنین نتایجی می‎شود به تحقیقات بیشتری نیاز است.
مردم باید پیش از مصرف هر مکمل گیاهی با پزشک یا داروساز مشورت کنند. احتمال فعال و انفعال این گیاهان با برخی داروهای تجویزی وجود دارد.
در اینجا فهرستی از گیاهان دارویی که اثرات کاهش دهندۀ فشار خون آنها در مطالعات انسانی مورد بررسی قرار گرفته است ارائه می‎شود:
• لوبیای سیاه (کاستونسپرمیوم ائوسترال)
• پنجه گربه (یوراسیا رینکوفیلا)
آب کرفس (اپیوم گراوئولنس)
• زالزالک چینی (کراتئگوس پیناتیفیدا)
• عصاره قهوه (کاسیا اسیدنتالیس)
• ریشه زنجبیل
• کتان صحرایی غول‎پیکر (کاسکوتا ریفلکسا)
• اسفرزه هندی (بلوند پسیلیوم)
• کاج وحشی یا بیابانی (پینوس پیناستر)
• لیلی رودخانه‎ای (کرینوم گلائوکوم)
• گل ختمی (هیبیسکوس سابداریفا)
• روغن کنجد (سیساموم ایندیکوم)
• عصاره گوجه فرنگی (لیکوپرسیکون اسکولنتوم)
• چای (کامیلیا سیننسیس) به ویژه چای سبز و چای اولونگ
• درخت چوب پنبه‎ای (موسانگا سیکروپیوآیدس)

11. برخورداری از خواب مناسب
فشار خون در هنگام خواب شیب نزولی پیدا می‎کند. اگر کسی دارای خواب مناسب نباشد، این اختلال بر فشار خون وی تأثیر منفی خواهد داشت. مردم دچار اختلال خواب به ویژه در دوران میانسالی، در ریسک بالاتری برای ابتلا به هیپرتانسیون قرار دارند.
برای برخی از مردم دسترسی به خواب خوب آسان نیست. راه‎های متعددی برای تأمین خواب خوب وجود دارد. مردم می‎توانند از جدول زمان‎بندی منظم برای خواب، ریلکس کردن، ورزش در طول ساعات روز، اجتناب از قیلولۀ وسط روز، و ایجاد آرامش برای محیط خواب به چشم برخی از راه‎های تأمین خواب خوب نگاه کنند.
"مطالعه سلامت قلب خواب ملی" پی برده است که خوابیدن به میزان کمتر از 7 ساعت یا بیشتر از 8 ساعت در طول شب با افزایش شیوع هیپرتانسیون همراه است. خوابیدن به میزان کمتر از 6 ساعت در طول شب با بالاترین ریسک در این زمینه مرتبط است.

12. سیر یا مکمل‎های عصاره سیر
سیر تازه یا عصارۀ سیر در سطح گسترده‎ای توسط مردم برای کاهش فشار خون استفاده می‎شود.
بر مبنای یک مطالعۀ بالینی، استفاده از عصارۀ زمان‎بر برای انتشار عصارۀ سیر ممکن است نسبت به قرص‌های پودر سیر در این زمینه مؤثرتر باشد.
یک مرور مربوط به سال 2102 مطالعه‎ای بر روی 89 نفر دچار هیپرتانسیون را ثبت کرده است که بر اثر مصرف سیر در مقایسه با افراد گروه کنترل کاهشی 6 تا 12 میلی‎متر جیوه در فشار خون آنان ایجاد شد.

13. غذاهای سالم سرشار از پروتئین بخورید
یک مطالعۀ طولانی مدت در سال 2014 پی برد مردمی که در رژیم غذایی خود مقدار بیشتری پروتئین مصرف می‎کنند کمتر در معرض خطر افزایش فشار خون قرار دارند. برای کسانی که روزانه 100 گرم پروتئین مصرف می‎کردند، میزان کاهش ریسک ابتلا به فشار خون بالا 40 درصد بود.
مصرف 100 گرم پروتئین روزانه با پیروی از بسیاری از رژِیم‌های غذایی کار دشواری نیست.
غذاهای سرشار از پروتئین شامل موارد زیرند:
• ماهی
• تخم مرغ
• ماکیان
• گوشت گاو
• انواع لوبیا
• انواع آجیل
• انواع نخود
• پنیر

14. مکمل‎های کاهش فشار خون
مکمل‌های فهرست زیر به آسانی در دسترس هستند و تأثیر آنها بر کاهش فشار خون مورد تحقیق قرار گرفته است:
• اسیدهای چرب چند حلقه‎ای اشباع نشده امگا -3 (روغن ماهی): یک مطالعۀ متا آنالیز در مورد روغن ماهی و فشار خون به ایجاد کاهشی به میزان 0.99 تا 1.52 میلی‎متر جیوه پی برد.
• پروتئین آب پنیر: مشخص شده است که این ترکیب پروتئینی مشتق از شیر دارای فواید متعددی برای سلامت است که از جملۀ آنها می‎توان کاهش فشار خون را نام برد.
• منیزیم: کمبود منزیم با افزایش فشار خون مرتبط است. یک مطالعۀ متا آنالیز پی برده است که استفاده از مکمل منیزیم باعث کاهش اندکی در فشار خون می‎شود.
• کوآنزیم Q10: در چند مطالعۀ بالینی استفاده از این آنتی‎اکسیدان باعث کاهش 10 تا 17 میلی‎لیتر جیوه در فشار خون شده است.
• سیترولین: ال - سیترولین خوراکی یک مادۀ تشکیل دهندۀ ال - آرژینین در بدن است. نشان داده شده است که این ماده باعث کاهش فشار خون می‎شود.

15. الکل کمتری بنوشید
حتی در افراد سالم الکل می‎تواند باعث افزایش فشار خون شود.
در مصرف الکل اعتدال را رعایت کنید. هر 0.35 اونس الکل باعث افزایش فشار خون به میزان 1 میلی‎لیتر جیوه می‎شود.
اعتدال در نوشیدن الکل به مفهوم یک گیلاس برای زنان و 2 گیلاس برای مردان در هر روز است.
یک گیلاس معرف چه میزان الکل است؟ هر 12 اونس آبجو، 5 اونس شراب، یا 1.5 اونس الکل تقطیر شده معرف این میزان است.

16. مصرف کافئین را کاهش دهید
کافئین باعث افزایش فشار خون می‌شود اما این افزایش موقتی است و واکنش مزبور از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
برخی از مردم ممکن است نسبت به کافئین حساسیت بیشتری داشته باشند، بنابراین افراد ممکن است قطع مصرف آن یا چرخش به سمت مصرف قهوۀ فاقد کافئین را در دستور کار قرار دهند.
تحقیقات در مورد کافئین، شامل بررسی فواید آن برای سلامت در اخبار حضور پررنگی دارد. انتخاب گزینۀ قطع مصرف کافئین به عوامل متعددی وابسته است.
یافته‎های یک مطالعه این بوده است که اثرات کافئین در بالا بردن فشار خون زمانی بیشتر است که فرد پیشتر دارای فشار خون بالا بوده باشد. به هر جهت همین مطالعه اشاره کرده است که در این زمینه به تحقیق بیشتری نیاز است.

17. از داروهای تجویزی استفاده کنید
اگر فشار خون کسی بسیار بالا بوده و تغییرات اعمال شده در سبک زندگی مؤثر نباشند، وی باید مصرف داروهای تجویزی را در دستور کار قرار دهد. این داروها کارآیی دارند و فرجام درازمدت را در این مورد بهبود می‎بخشند به ویژه اگر فرد دچار ریسک فاکتورهای دیگری نیز باشد.
برای استفاده از داروهای کاهش دهندۀ فشار خون فرد باید به پزشک مراجعه کند تا بهترین داروی مناسب وضعیت وی برای او تجویز شود./

Source:
Medically reviewed by Carissa Stephens, RN, CCRN, CPN
on September 18, 2017 — Written by Marjorie Hecht
17 Effective Ways to Lower Your Blood Pressure 

مطالب پیشنهادی ما برای مطالعه

آمفتامین قلب را سریع‌تر پیر می‌کند

سوءمصرف آمفتامین در سطح جهان در حال افزایش است. در حالی که عوارض جانبی شایع این داروی مخدر شامل افزایش ضربان قلب، سردرد، درد معده و تغییرات خُلقی است، دانش اندکی در مورد اثرات آن بر قلب وجود دارد. اکن

استرس چگونه بر میزان کلسترول تأثیر می‌گذارد؟‎

تأثیر استرس بر میزان کلسترول روشن نیست. یکی از مشکلات مرتبط به این مورد این است که استرس واژه‎ای مبهم و اندازه‎گیری آن دشوار است. در هر حال مطالعات بسیاری در مورد اثرات استرس بر سلامت کلی قلب صورت گرف