دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

فهرست صفحات

فعل و انفعال دارویی - راهنمای مصرف دارو

فعل و انفعال دارویی، برهم‌کنش دارویی، دارو با دارو، داروی نسخه‌ای با داروی غیر نسخه‌ای، دارو با غذا، دارو با الکل، دارو با بیماری، دارو با تست‌ آزمایشگاهی، ژنتیک، وزن، سن، جنس، سبک زندگی

چند نوع مختلف فعل و انفعال دارویی وجود دارد

مقالات داروسازی / زیست‌فناوری
تغییر اندازه و نوع قلم متن

♦ فعل و انفعال دارویی - راهنمای مصرف دارو
♦ زیر نظر دکتر فمی اریمو

♦ نوشته تیم سردبیری هلف‌لاین
♦ ترجمۀ فرهنگ راد



• فعل و انفعال دارویی چیست؟
• انواع فعل و انفعال دارویی
• دارو چه مدت در بدن باقی می‌ماند
• مدت زمانی که دارویی را مصرف کرده‌اید
• دارو چگونه گرفته یا تحویل می‌شود
• آموزش بیشتر در مورد فعل و انفعال دارویی



ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که در آن داروهایی با [ویژگی‌های] باور نکردنی برای درمان بسیاری از اختلالات که در گذشته غیر قابل دسترسی می‌نمودند، وجود دارد.
در یک گزارش مربوط به مصرف داروهای نسخه‌ای در سال‌های 2013 تا 2016، CDC دریافته است که در حدود 48.4 درصد آمریکایی‌ها دستکم از یک داروی نسخه‌ای در طول 30 روز گذشته استفاده کرده‌اند.
این موضوعی دلگرم کننده است که بدانیم گزینه‌های زیادی برای هدف گرفتن بسیاری از ناخوشی‌های شایع وجود دارد. به هر حال، دسترسی تأثیرگذار داروها در عین حال احتمال فعل و انفعال دارویی [برهم‌کنش دارویی] را افزایش می‌دهد.


فعل و انفعال دارویی چیست؟
فعل و انفعال دارویی به معنی درهم‌آمیختگی یک دارو با دیگر مواد است که باعث دگرگون شدن اثر دارو بر روی بدن می‌شود. این درهم‌آمیختگی ممکن است باعث ضعیف‌تر یا قوی‌تر شدن دارو از میزان مورد نظر یا بروز عوارض جانبی غیر منتظره شود.
اگر کسی از چند دارو استفاده کند، دچار برخی اختلالات سلامت باشد، یا به بیش از یک دکتر مراجعه نماید، چنین شخصی باید به ویژه در مورد هر یک از داروهای خود با آگاهی عمل کند. وی در عین حال نیاز دارد تا هر یک از پزشکان خود را از تمامی داروها، گیاهان دارویی، مکمل‌ها و ویتامین‌های مصرفی خویش آگاه گرداند.
حتی اگر کسی فقط از یک دارو استفاده می‌کند، ایده خوبی است که برای شناسایی برهم‌کنش‌های محتمل با پزشک یا داروساز در مورد آنچه مصرف می‌کند مشورت کند. این توصیه در مورد داروهای نسخه‌ای و نیز غیر نسخه‌ای مصداق دارد.


انواع فعل و انفعال دارویی
چند نوع مختلف فعل و انفعال دارویی وجود دارد که باید از آنها آگاه بود. بیاییم در مورد هر یک از آنها کمی بیشتر کاوش کنیم.

دارو با دارو
واکنش دارو با دارو زمانی مطرح است که فعل و انفعال بین دو دارو یا تعداد بیشتری از داروها بروز می‌کند.
یک مثال در این مورد فعل و انفعال بین وارفارین (کومادین)، یک داروی ضد انعقادی (رقیق کننده خون)، و فلوکونازول (دیفلوکان)، یک داروی ضد قارچ است. مصرف همزمان این دو دارو می‌تواند به افزایش بالقوه خطرناک خونریزی منجر گردد.

داروی نسخه‌ای با داروی غیر نسخه‌ای
این واکنش ایجاد شده بین یک دارو و یک درمان غیر نسخه‌ای است. این شامل داروهای غیر نسخه‌ای، داروهای گیاهی، ویتامین‌ها یا مکمل‌ها می‌شود.
یک مثال در این مورد فعل و انفعال بین یک دیورتیک - دارویی برای کوشش در راستای خلاص کردن بدن از آب و نمک اضافی - و ایبوپروفن (ادویل) است. ایبوپروفن ممکن است باعث کاهش اثربخشی دیورتیک شود زیرا ایبوپروفن اغلب سبب احتباس آب و نمک در بدن می‌گردد.

دارو با غذا
این زمانی اتفاق می‌افتد که مصرف یک غذا یا نوشیدنی باعث دگرگونی اثر دارو می‌شود.
برای مثال برخی استاتین‌ها (داروهای مورد استفاده برای کلسترول بالا) می‌توانند با آب گریپ‌فروت وارد برهم‌کنش شوند. اگر کسی که یکی از داروهای استاتین را مصرف می‌کند مقدار زیادی آب گریپ‌فروت بنوشد، ممکن است مقدار بیش از حدی از دارو در بدن باقی بماند که این باعث افزایش ریسک آسیب کبد یا نارسایی کلیه می‌شود.
دیگر فرجام محتمل برهم‌کنش آب گریپ‌فروت – استاتین، رابدومیولیز است. رابدومیولیز زمانی مطرح است که عضله اسکلتی تجزیه شده باعث رهش پروتئینی به نام مایوگلوبین (میوگلوبین) به درون خون می‌شود. مایوگلوبین می‌تواند باعث آسیب کلیه گردد.

دارو با الکل
برخی از داروها را نباید با الکل مصرف کرد. اغلب، ترکیب این داروها با الکل می‌تواند باعث ایجاد خستگی و واکنش‌های تأخیری گردد. این وضعیت همچنین می‌تواند ریسک اثرات جانبی منفی را افزایش دهد.

دارو با بیماری
این نوع برهم‌کنش زمانی مطرح است که کاربرد یک دارو باعث دگرگونی یا بدتر شدن یک اختلال یا بیماری می‌شود. به علاوه، برخی وضعیت‌های پزشکی می‌توانند ریسک عوارض جانبی ناشی از داروهای خاصی را افزایش دهند.
برای مثال برخی دکونژستانت‌های مورد استفاده برای سرماخوردگی می‌توانند باعث بالا رفتن فشار خون شوند. این مورد به ویژه فعل و انفعال خطرناکی برای مردم دچار دچار بالا بودن فشار خون (هیپرتانسیون) است.
مثال دیگر شامل متفورمین (یک دارو برای دیابت) و بیماری کلیه است. مردم دچار بیماری کلیوی یا اصلاً نباید متفورمین مصرف کنند یا باید از دوزهای پایین این دارو استفاده کنند. علت آن است که متفورمین می‌تواند در کلیه افراد دچار بیماری کلیه انباشته شود، که این باعث افزایش ریسک بروز عوارض جانبی می‌شود.

دارو با تست‌های آزمایشگاهی
برخی داروها می‌توانند با تست‌های اختصاصی آزمایشگاهی فعل و انفعال ایجاد کنند. این وضعیت می‌تواند به عدم صحت نتایج تست منجر شود.
برای مثال، نشان داده شده است که داروهای ضد افسردگی سه‌حلقه‌ای با تست‌های خراش پوستی که برای تعیین برخی آلرژی‌ها به کار می‌روند برهم‌کنش ایجاد می‌کنند.

دیگر عوامل فعل و انفعال دارویی
اگرچه این موضوع مهم است که شخص در مورد پتانسیل خود برای برهم‌کنش دارویی آموزش ببیند، باید این نکته را درک کرد که این اطلاعات همه چیز را در مورد آنچه نیاز به دانستنش دارد بازگو نخواهد کرد. صرف این موضوع که که احتمال بروز یک برهم‌کنش دارویی وجود دارد به این معنی نیست که این اتفاق حتماً خواهد افتاد.
ویژگی‌های شخصی می‌توانند در اینکه فعل و انفعال دارویی اتفاق بیفتد و نیز مضر باشد نقش داشته باشند. موارد خاص مربوط به داروهای مصرفی شخص شامل دوز مصرف، فورمولاسیون، و چگونگی دریافت آن نیز می‌توانند ایجادگر تفاوت باشند.
عوامل مربوط به تاریخچه شخصی فهرست شده در زیر بر احتمال بروز فعل و انفعال دارویی مؤثرند:

ژنتیک
تنوعات مربوط به نقشه ژنتیکی می‌تواند باعث کارکرد متفاوت دارو در بدن افراد مختلف شود.
یک نتیجه این است که بر مبنای کد ژنتیکی مشخص افراد، بدن برخی از آنان بعضی‌ داروها را سریع‌تر یا کندتر از دیگران پردازش می‌کند.
این می‌تواند باعث شود تا سطح دارو در بدن بالاتر یا پایین‌تر از میزان مورد انتظار باشد. پزشک می‌داند که کدام دارو برای یافتن دوز صحیح مصرف شخص نیاز به تست ژنتیکی دارد.

وزن
دوز مصرف برخی داروها بر مبنای میزان وزن شخص تعیین می‌شود.
تغییرات وزن می‌تواند بر دوزبندی [مقدار داروی تجویز شده] دارو تأثیر بگذارد و نیز ریسک فعل و انفعال دارویی را کاهش یا افزایش دهد. بنابراین اگر کسی دچار تغییر قابل ملاحظه‌ای در وزن خود شده باشد، نیاز به دوز متفاوتی از برخی داروها خواهد داشت.

سن
وقتی پا به سن می‌گذاریم، بدن ما به جهات مختلف دچار تغییر می‌شود، که برخی از این تغییرها می‌توانند بر چگونگی پاسخ ما به داروها تأثیر بگذارند. با بالا رفتن سن کلیه‌ها، کبد، و سیستم گردش خون ممکن است کُندتر عمل کنند. این وضعیت می‌تواند میزان تجزیه و خارج شدن داروها از بدن را کُند سازد.

جنس (مرد یا زن)
تفاوت‌های بین دو جنس، مثل آناتومی و هورمون‌ها، می‌توانند در فعل و انفعال دارویی نقش داشته باشند.
برای مثال دوز توصیه شده داروی زولپیدم (امبین) برای زنان به میزان نیمی از دوز توصیه شده برای مردان کاهش می‌یابد. این اتفاق پس از آن رخ داد که تحقیق پی برد که زنان بیشتر محتمل است که میزان بالایی از این دارو را صبح‌ها در بدن خود داشته باشند، که این می‌تواند باعث ایجاد اختلال در فعالیت‌هایی مثل رانندگی شود.

سبک زندگی (رژیم غذایی و ورزش)
برخی رژیم‌هایی غذایی وقتی موضوع مصرف دارو در میان باشد مسأله‌ساز می‌شوند.
برای مثال تحقیق نشان داده است که مصرف زیاد چربی می‌تواند باعث کاهش پاسخ به برونکودیلاتورها شود، دارویی که افراد دچار آسم برای درمان علایم این بیماری مصرف می‌کنند.
ورزش نیز می‌تواند بر چگونگی عملکرد داروها تأثیر بگذارد.
برای مثال، کسانی که برای درمان دیابت انسولین مصرف می‌کنند ممکن است در طول ورزش دچار هیپوگلیسمی (افت قند خون) شوند. بنابراین این گروه از افراد نیاز دارند تا برای پیشگیری از افت قند خون زمان غذا خوردن و زمان گرفتن انسولین خود را تنظیم کنند.
استعمال دخانیات (سیگار و سیگارت) نیز می‌تواند بر متابولیسم برخی داروها تأثیر بگذارد. مردم باید در زمانی که پزشک داروی تازه‌ای برای آنان توصیه می‌کند وی را از وضعیت مصرف دخانیات خود باخبر سازند.
اگر کسی در صدد ترک دخانیات باشد، پزشک می‌تواند برای ایجاد یک برنامه اختصاصی در این مورد به وی کمک کند.


دارو چه مدت در بدن باقی می‌ماند
عوامل بسیاری بر سرعت جذب و پردازش داروها در بدن تأثیر می‌گذارند. دوز درست دارو برای هر کسی می‌تواند به چنین عواملی وابسته باشد، و در نتیجه این دوز بالاتر یا پایین‌تر از دوز معمول باشد. این دلیل دیگری است برای اینکه چرا پزشک شما نیاز دارد تا پیش از تجویز یک داروی تازه از تمامی داروهایی که شما در گذشته مصرف می‌کردید باخبر شود.

مدت زمانی که دارویی را مصرف کرده‌اید
بدن ممکن است نسبت به برخی داروها تحمل‌پذیر شود، یا خود داروها ممکن است با گذشت زمان به بدن کمک کنند تا آنها را سریع‌تر پردازش کند. بنابراین دوزاژ دارو در صورت مصرف طولانی مدت باید تنظیم شود. دو مثال در این مورد شامل داروهای ضد درد و داروهای ضد تشنج است.

دوز دارو
اصطلاح "دوز" به مقدار داروی تجویز شده برای مصرف یا تحویل اشاره دارد. (شما ممکن است بعضی اوقات اصطلاح "دوزاژ" را بشنوید که به مقدار داروی داده شده در یک بازه زمانی خاص - برای مثال، یک روز - اشاره دارد.)
برای دو نفر که از یک داروی واحد استفاده می‌کنند ممکن است دوزهای مختلفی تجویز شود. محاسبه دوز صحیح دارو نیاز به دقت دارد، بنابراین هیچ‌کس نباید دوز داروی مصرفی خود را بدون مشورت قبلی با پزشک تغییر دهد.


چگونه دارو گرفته یا تحویل می‌شود
راه‌های مختلفی برای تحویل دارو وجود دارد. برخی راه‌های رایج برای گرفتن دارو شامل خوراکی (از راه دهان)، تزریقی و موضعی (از راه پوست) است. راه ورود دارو به بدن می‌تواند تأثیری تعیین کننده بر نتایج به دست آمده داشته باشد.

فورمولاسیون
فورمولاسیون دارو مخلوط خاص ترکیبات موجود در دارو است. فورمولاسیون یک دارو مهم است زیرا می‌تواند تا حدودی چگونگی عمل دارو در بدن و نیز اثربخشی آن را تعیین کند.

دستور مصرف دارو
برخی فعل و انفعال‌های دارویی را می‌توان کاهش داد یا برطرف کرد اگر داروها در زمان‌های مختلفی مصرف شوند.
بعضی داروها در صورتی که یکی پیش از دیگری مصرف شود، ممکن است بر جذب داروهای دیگر تأثیر بگذارند. برای مثال آنتاسیدهایی مثل قرص‌های کلسیم می‌توانند از جذب داروی ضد قارچ کتوکونازول پیشگیری کنند.

خواندن لیبل دارو
صحبت با پزشک یا داروساز بهترین راه مطلع شدن از چند و چون داروها است.
اما شما همیشه باید تمامی لیبل داروها و اطلاعات دارویی برای بیمار را در مورد دارویی که می‌گیرید، بخوانید، چه دارو نسخه‌ای باشد و چه غیر نسخه‌ای. این کار به ایجاد درک بهتر در مورد دارو کمک می‌کند و همچنین می‌تواند از فعل و انفعال دارویی پیشگیری کند.

لیبل داروی غیر نسخه‌ای
لیبل‌های داروی غیر نسخه‌ای شامل اطلاعات زیر است:
• ترکیبات فعال و کارکرد دارو. ترکیبات دارو را که دارای اهداف دارویی هستند فهرست کنید. بخش "هدف" می‌گوید که هر جزء دارو چه کاری انجام می‌دهد (برای مثال، دکونژستانت بینی، آنتی‌هیستامین، تخفیف درد، کاهش دهنده تب).
• کاربردها. توصیفی کوتاه از علایم یا اختلالاتی است که دارو برای درمان آن طراحی شده است.
• هشدارها. این بخش اطلاعات مهمی در مورد کاربرد ایمن دارو به دست می‌دهد. بخش مزبور می‌گوید که چه هنگامی باید مصرف دارو را متوقف کرد یا از مصرف آن خودداری ورزید و چه هنگامی باید با پزشک در مورد استفاده از دارو مشورت کرد. عوارض جانبی و فعل و انفعال‌های دارویی بالقوه نیز در این بخش فهرست شده‌اند.
• دستور مصرف. دستورات مربوط به مقدار مصرف دارو و زمان‌بندی مصرف آن در این بخش فهرست می‌شود. اگر دستورالعمل خاصی برای چگونگی مصرف دارو وجود داشته باشد در این بخش خواهد آمد.
• سایر اطلاعات. این بخش اغلب حامل اطلاعاتی در مورد چگونگی نگهداری دارو است. بخش مزبور در عین حال ممکن است اطلاعاتی در مورد برخی ترکیبات موجود در دارو مثل مقدار کلسیم، پتاسیم یا سدیم به دست دهد. این جزئیات می‌تواند برای افراد دچار آلرژی یا محدودیت‌های غذایی مهم باشد.
• تاریخ انقضاء. تاریخ انقضاء محدوده زمانی است که سازنده دارو ایمنی و اثربخشی مصرف دارو را تضمین می‌کند.
• ترکیبات غیر فعال. فهرست ترکیباتی در دارو مثل رنگ دهنده‌ها و طعم دهنده‌های دارو است که نقش دارویی ندارند.
• سازنده و اطلاعات تماس. حامل اطلاعاتی در مورد سازنده دارو و امکان تماس با سازنده برای کسب اطلاعات در مورد دارو است.

برچسب‌ داروی نسخه‌ای
دو نوع برچسب نسخه‌ای وجود دارد - بروشور بسته و بروشور بسته بیمار (PPI). [در ایالات متحد آمریکا] FDA فرمات و استانداردهای دو نوع برچسب مزبور را مشخص می‌کند.
شما در عین حال ممکن است ببینید که بروشور بسته اطلاعات مربوط به تجویز نامیده می‌شود. این حاوی سند مشروحی حامل اطلاعات در مورد دارو است و معمولاً داخل بسته محصول بوده یا متصل به آن است.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد داروی نسخه‌ای، بروشور بسته را درخواست کنید. بروشور بسته موارد زیر را تشریح می‌کند:
• دارو چطور کار می‌کند و اطلاعاتی در مورد آزمون‌های بالینی برای داروی مزبور
• چگونگی مصرف دارو و هر گونه پرهیز مرتبط به آن (مثل مورد عدم مصرف دارو با غذا)
• دارو برای چه اختلالاتی مصرف می‌شود
• هشدار در مورد عوارض جانبی بالقوه یا واکنش‌های منفی
• فعل و انفعال دارویی محتمل با دیگر داروها، غذاها، یا نوشیدنی‌ها
• اطلاعات دوزاژ و دستوراتی در مورد نحوه برخورد با اوردوز دارو
• اطلاعات دیگری مثل دارو چطور به نظر می‌رسد و چگونه باید نگهداری شود
بسته یا قوطی داروی نسخه‌ای همچنین ممکن است برچسب‌های هشداری به شکل نوارهای رنگی که مستقیماً روی جعبه دارو قرار می‌گیرند داشته باشد. این برچسب‌ها حامل اطلاعاتی در مورد عوارض جانبی و فعل و انفعال‌های بالقوه هستند.
PPI برای اغلب مردم آشناتر است و دارای اطلاعاتی در مورد دارویی است که مستقیماً برای شخص داده شده است. این برچسب شامل اطلاعات مشروح در مورد کاربرد دارو است که روشن‌تر از اغلب پکیج‌های داخلی نوشته می‌شود.
به علاوه، برچسب نسخه باید حامل نام بیمار، نام پزشک وی، و نام دارو در کنار توانایی، دوز، دستور مصرف، تاریخ انقضاء و دیگر اطلاعات قابل شناسایی باشد. خلاصه اطلاعات مزبور به این دلیل ارائه می‌شوند که چگونگی مصرف دارو را به بیمار یاددآوری کند.


آموزش بیشتر در مورد فعل و انفعال دارویی
برای رسیدن به اطلاعات روزآمد و دارای بالاترین میزان صحت در مورد ریسک شخصی خود در پیوند با فعل و انفعال دارویی با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید. آنان را از تمامی داروهایی که مصرف می‌کنید باخبر سازید.
گفتگوی شفافی در مورد غذاها، داروهای غیر نسخه‌ای و بیماری‌هایی که به شکل بالقوه می‌توانند باعث مشکلاتی در صورت تلفیق با داروی شما شوند انجام دهید. برخی از سؤالات قابل طرح عبارتند از:
• این دارو دقیقاً در بدن من چه کاری انجام می‌دهد؟ من بالقوه باید در انتظار کدام عوارض جانبی باشم؟
• آیا من می‌توانم این دارو را در کنار داروهای نسخه‌ای دیگر خود مصرف کنم؟ اگر جواب مثبت است، آیا من باید این دارو را در زمانی متفاوت از داروهای دیگر مصرف کنم؟
• من همچنین داروهای غیر نسخه‌ای، گیاهان دارویی، ویتامین‌ها یا مکمل‌هایی مصرف می‌کنم. آیا مصرف این دارو با آنها ایمن است؟
• آیا غذا یا نوشیدنی خاصی هست که من باید در زمان مصرف این دارو از آنها اجتناب کنم؟ اگر جواب مثبت است، چرا؟
• اثرات بالقوه مصرف الکل در زمان مصرف این دارو چیست؟
• آیا شما می‌توانید در مورد نشانه‌های فعل و انفعال دارویی که من باید دنبال آنها باشم توضیح دهید؟
• در صورت مواجه شدن با عوارض جانبی شدید یا فعل و انفعال دارویی چه باید بکنم؟
• من مایلم اطلاعات بیشتری در مورد این دارو داشته باشم. آیا شما می‌توانید یک کپی از اطلاعات داخل بسته دارو در اختیار من قرار دهید؟ اگر نه، آیا من می‌توانم این اطلاعات را از اینترنت بگیرم؟
• آیا می‌توان این دارو را در زمان بارداری یا شیردهی مصرف کرد؟ (اگر موضوعیت داشته باشد)
• اگر بلعیدن این دارو سخت باشد آیا من می‌توانم آن را خرد کرده یا بجوم، یا برای پوشاندن طعم و مزه دارو آن را با غذا یا نوشیدنی مخلوط کنم؟
اگر در مورد داروهایی که مصرف می‌کنید یا در صدد مصرف آن هستید هر گونه نگرانی یا پرسشی دارید با پزشک خود مشورت کنید. به طور مشخص زنان باردار یا شیرده باید این کار را پیش از مصرف هر دارویی انجام دهند./


Source:
Healthline
Drug Interactions: A Guide for Consumers
Medically reviewed by Femi Aremu, PharmD
On May 11, 2020
New —
Written by the Healthline Editorial Team

نظرات (0)

تاکنون هیچ نظری درباره این مطلب ارائه نشده است.

نظر خود را اضافه کنید.

نظر شما پس از بازبینی منتشر می‌شود.
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید.