دسته بندی ها
Search - Contacts
مقالات و اخبار
Search - News Feeds
واژه نامه
تگ ها

فهرست صفحات

اشعه‎های X می‎توانند باعث ایجاد جهش‎هایی در DNA شوند و بنابراین قادرند در ادامۀ زندگی بیمار به بروز سرطان منجر شوند. اشعه X هم از سوی WHO و هم توسط دولت ایالات متحد آمریکا به عنوان یک عامل بیماری‎زا طبقه‎بندی می‌شود.

مقالات ام آر آی / پت اسکن / اولتراسوند
تغییر اندازه و نوع قلم متن

• دکتر ویلیام موریسون، تیم نیومن
• ترجمه نادر اکبری سراوانی

 اشعه X یک ابزار حیاتی تصویربرداری است که در سراسر جهان مورد استفاده قرار می‎گیرد. از زمان نخستین کاربرد آن در سال 1896 میلادی، اشعه X زندگی‎های بسیاری را نجات داده و در طیف گسترده‎ای از کشفیات مهم نقش داشته است.
اشعه‌های X یک شکل طبیعی بروز اشعه الکترومغناطیسی است. آنها وقتی ذرات شارژ شده با انرژی کافی به فلز برخورد می‎کنند ایجاد می‎شوند.
در طول سال‎ها، دانشمندان نگرانی‎هایی در مورد عوارض سلامت مرتبط به استفاده از اشعه X داشته‌اند. با همۀ اینها، اشعه X شامل شلیک اشعه به بیمار است. اما آیا فواید این کار بر ریسک‎های آن چربش دارد؟

[مطالب این مقاله:]
• اشعه X چیست؟
• انواع
• ریسک‎ها
• عوارض جانبی
• فواید
• ایمنی

اشعه‌ X چیست؟
ویلهلم رونتگن / Wilhelm Röntgen نخستین توصیف را از اشعه X ارائه داد. فقط چند هفته پس از اینکه وی کشف کرد این اشعه می‎تواند استخوان‌ها را قابل رویت کند، از آن در تنظیمات پزشکی استفاده شد.
نخستین کسی که از اشعه X برای اقدامات پزشکی در مورد وی استفاده شد جوانی به نام ادی مک‎کارتی هانوفری بود، که در سال 1896 در جریان اسکی روی رودخانه کنکتیکت سقوط کرد و مچ دست وی شکست.
هر کسی بر روری سیاره زمین در کوران زندگی روزمره خود در معرض تماس با مقداری اشعه قرار دارد. مواد رادیواکتیو به طور طبیعی در هوا، خاک، آب، صخره‎ها و گیاهان وجود دارند. بزرگ‎ترین منبع اشعه طبیعی برای اغلب مردم رادون است.
به علاوه زمین به طور مداوم توسط اشعه کیهانی بمباران می‎شود که حاوی اشعه‌های X است. این اشعه‌ها بی‌ضرر نبوده اما گریزی از آنها نیست و میزان اشعه به قدری ناچیز است که در عمل می‎توان آن را نادیده گرفت.
خلبان‎ها، مسافران هواپیماها و فضانوردها در معرض دوز بالاتری از این اشعه قرار دارند زیرا میزان تماس با اشعه‌های کیهانی در ارتفاعات افزایش پیدا می‎کند.
در هر حال مطالعات اندکی به افزایش ریسک سرطان در صورت داشتن شغلی مرتبط یه نقل و انتقالات هوایی پرداخته‎اند.

انواع
برای انجام تصویربرداری اشعه X استاندارد، بیمار یا بخشی از بدن وی در معرض دستگاه کشاف اشعه X قرار گرفته و با پالس‎های کوتاه اشعه X به تصویر کشیده می‌شود. از آنجا که استخوان‎ها سرشار از کلسیم هستند، که عدد اتمی بالایی دارد، اشعه‌های X جذب شده و در تصویر ایجاد شده به رنگ سفید دیده می‎شوند.
هر نوع گاز به دام افتاده برای مثال درون ریه‎ها به شکل لکه‎های سفید دیده می‎شود زیرا میزان جذب اشعه توسط آنها اندک است.
رادیوگرافی. رادیوگرافی شناخته‌ترین شکل تصویربرداری اشعه X است. رادیوگرافی برای تصویر کردن استخوان‎های شکسته، دندان‎ها و قفسه سینه استفاده می‎شود. رادیوگرافی در عین حال از کمترین مقادیر اشعه برای عملکرد خود استفاده می‎کند.
فلوروسکپی. رادیولوژیست، یا متخصـص رادیوگرافی می‎تواند تصویر اشعه X بیماران را در زمان واقعی ببیند و از آنها عکس‎های فوری بگیرد. این نوع اشعه X را می‎توان برای مشاهدۀ فعالیت روده پس از خوردن مایع باریم مورد استفاده قرار داد. فلوروسکپی در مقایسه با اشعه X استاندارد از اشعه بیشتری استفاده می‎کند اما کماکان میزان اشعه بسیار ناچیز است.
توموگرافی محاسباتی (CT). بیمار روی میزی دراز کشیده و وارد یک اسکنر حلقه‎ شکل می‎شود. یک پرتو پروانه‎ای شکل از بیمار عبور کرده وارد تعدادی کشف کننده می‎شود. بیمار به آهستگی از داخل ماشین گذر داده می‎شود به شکلی که بتوان یک سری "اسلاید" برای ایجاد تصاویر سه بعدی از وی گرفت. این اقدام از بالاترین دوز اشعه X استفاده می‎کند زیرا در یک دور عکسبرداری تعداد زیادی تصویر از بیمار گرفته می‎شود.

ریسک‎ها
اشعه‎های X می‎توانند باعث ایجاد جهش‎هایی در DNA شوند و بنابراین قادرند در ادامۀ زندگی بیمار به بروز سرطان منجر شوند. اشعه X هم از سوی WHO و هم توسط دولت ایالات متحد آمریکا به عنوان یک عامل بیماری‎زا طبقه‎بندی می‌شود. به هر حال، فواید فناوری اشعه X بسیار فراتر از عواقب بالقوه منفی کاربرد این اشعه‌ها است.
تخمین زده می‎شود که 0.4 درصد سرطان‎ها در ایالات متحد آمریکا بر اثر CT اسکن ایجاد می‎شود. دانشمندان انتظار دارند که این میزان به موازات افزایش استفاده از این اسکن‎ها در اقدامات پزشکی افزایش یابد. بنا به آمار در سال 2007 فقط در سطح ایالات متحد آمریکا 62 میلیون مورد CT اسکن انجام شد.
بر مبنای یک مطالعه در سن 75 سالگی اشعه X ریسک سرطان را از 0.6 تا 1.8 درصد افزایش می‎دهد. به عبارت دیگر ریسک‎های این اقدام در مقایسه با فواید پزشکی آن بسیار اندک است.
هر اقدامی ریسک خاص مرتبط به خود بسته به نوع اشعه X و قسمتی از بدن را که از آن تصویربرداری می‌شود، دارد. فهرست زیر برخی از شایع‎ترین اقدامات تصویربرداری را نشان داده و دوز اشعه را با اشعه ‎زمینه نرمال که مردم در زندگی روزمره با آن مواجهند مقایسه می‌کند.
• اشعه X قفسه سینه
معادل 2.4 روز اشعه زمینه طبیعی است
• اشعه X جمجمه
معادل 12 روز اشعه زمینه طبیعی است
• اشعه X ستون فقرات کمری
• معادل 182 روز اشعه زمینه طبیعی است
• اشعه X اوروگرام وریدی
• معادل 1 سال اشعه زمینه طبیعی است
• اشعه X معاینات دستگاه گوارش فوقانی
• معادل دو سال اشعه زمینه طبیعی است
• تنقیه باریم
• معادل 2.7 سال اشعه زمینه طبیعی است
• CT اسکن سر
• معادل 243 روز اشعه زمینه طبیعی است
• CT اسکن ناحیه شکم
• معادل 2.7 سال اشعه زمینه طبیعی است
اعداد مزبور برای اشعه مربوط به بزرگسالان است. کودکان در برابر اثرات رادیواکتیو اشعه X آسیب‌پذیرتر هستند.

عوارض جانبی
در حالی که اشعه X با افزایش جزئی در ریسک بروز سرطان مرتبط شده است، ریسک بسیار اندکی برای اثرات جانبی طولانی مدت مطرح است.
قرار داشتن در معرض سطوح بالای اشعه طیفی از اثرات مثل استفراغ، خونریزی، غش کردن، ریزش مو، و از دست دادن پوست و مو در پی دارد.
به هر حال اشعه X چنان مقدار کمی اشعه تولید می‎کند که اعتقاد بر آن است که باعث ایجاد مشکلات سلامت آنی نمی‎گردد.

فواید
این واقعیت که اشعه‌ X در بازۀ زمانی چنان طولانی در پزشکی مورد استفاده قرار گرفته ‎است نشان دهندۀ میزان فایده‌ای است که برای آن لحاظ می‎شود. اگرچه اشعه X همیشه به تنهایی برای رسیدن به تشخیص در مورد یک اختلال یا بیماری کافی نیست، بخشی حیاتی از فرآیند تشخیصی به شمار می‎رود.
برخی از فواید اصلی اشعه X شامل موارد زیر است:
• غیر تهاجمی بودن. اشعه X می‎تواند به تشخیص یک اختلال پزشکی یا پایش پیشرفت درمان کمک کند بی‎آنکه نیازی به ورود فیزیکی و معاینۀ بیمار وجود داشته باشد.
• راهنمایی. اشعه X می‎تواند متخصصان مراقبت‎های پزشکی را در راستای به کار بردن کاتترها، استنت‎ها یا دیگر دستگاه‎های داخل بدنی راهنمایی کند. آنها در عین حال می‎توانند به درمان تومورها و خارج کردن لخته‎های خون یا دیگر انسدادهای مشابه کمک کننده باشند.
• یافته‎های غیر منتظره. اشعه X گاهی از اوقات یک ویژگی آسیب‌شناختی را نشان می‎دهد که با دلیل اولیه انجام عمل تصویربرداری تفاوت دارد. برای مثال، عفونت‎های استخوان، گاز یا مایع در جایی که نباید وجود داشته باشند یا برخی انواع تومور.

ایمنی
این موضوع مهم است که ریسک‌ها در دورنما دیده شوند.
یک CT اسکن به طور میانگین می‏تواند شانس ابتلاء به یک سرطان کشنده را به میزان یک دوهزارم افزایش دهد. این ویژگی با شیوع طبیعی سرطان‌های مهلک در ایالات متحد آمریکا یعنی 1 به 5 قابل مقایسه است.
به علاوه این موضوع محل مناقشه است که آیا قرار گرفتن در معرض مقادیر اندک اشعه X اساساً می‎تواند سرطان‎زا باشد یا خیر. یک گزارش اخیر در این مورد که در "ژورنال آمریکایی انکولوژی بالینی" منتشر شد، مدعی است که اقدام به استفاده از اشعه X اساساً فاقد هر گونه ضرری است.
مقاله مزبور اصرار دارد که نوع اشعه مورد استفاده در اسکن آنقدر نیست که باعث ایجاد صدمات درازمدت شود. نویسندگان مطالعه مدعی هستند که هر گونه آسیب ایجاد شده توسط دوز کم اشعه از سوی بدن ترمیم می‎شود و هیچ جهش پایداری ایجاد نمی‎گردد. بحث آسیب دیدگی صرفاً زمانی مطرح خواهد بود که بدن در معرض سطح معینی از اشعه قرار گرفته باشد. این آستانه بر مبنای نظر نویسندگان بسیار بیشتر از دوز استاندارد اشعه X است که در هر نوع اسکن مورد استفاده قرار می‎گیرد.
به خاطر سپردن این موضوع اهمیت دارد که این واقعیات مربوط به ایمنی در مورد بزرگسالان مصداق دارد. CT اسکن‌ها در کودکان می‎تواند ریسک ابتلاء به سرطان مغز و لوسمی را تا سه برابر افزایش دهد، به ویژه اگر اسکن مورد بحث در برخی دوزها برای ناحیۀ شکم و قفسه سینه انجام شده باشد. این اسکن‎ها کماکان انجام می‎شوند اما نیاز است که انجام آنها پس از مشورت و بحث در مورد ریسک‎ها و فواید با خانواده کودک انجام شود.
نویسندگان مطالعه در ادامه به این نکته اشاره می‌کنند که علی‎رغم بمباران توسط اشعه‎های کیهانی و اشعه زمینه مردم آمریکا اکنون بیش از هر دوران دیگری عمر می‎کنند، که این بخشاً ناشی از پیشرفت‎هایی است که در تصویربرداری پزشکی از جمله CT اسکن ایجاد شده است./

Source:
Are X-rays really safe?
Last updated Tue 9 January 2018
By Tim Newman
Reviewed by William Morrison, MD

نظرات (0)

تاکنون هیچ نظری درباره این مطلب ارائه نشده است.

نظر خود را اضافه کنید.

نظر شما پس از بازبینی منتشر می شود.
پیوست ها (0 / 3)
Share Your Location
عبارت تصویر زیر را بازنویسی کنید.